Belgijska wyspa energii kotwiczy wiatraki

Belgia przygotowuje aukcję nowych mocy wiatrowych na Morzu Północnym, w strefie Princess Elisabeth Zone, z dostawami energii planowanymi około 2031 r. Na papierze wygląda to jak projekt krajowy: jedno państwo, jedna morska strefa, jeden pakiet turbin. W praktyce stawką jest coś szerszego. Sztuczna wyspa energetyczna, wraz z kablami eksportowymi projektowanymi pod połączenia z sąsiadami, ma pokazać, czy Morze Północne może działać jak wspólny basen odnawialnej energii, a nie zbiór narodowych farm wiatrowych (FPS Economy Belgium).

Pierwszymi beneficjentami nie będą gospodarstwa domowe. Najpierw skorzystają deweloperzy, którzy zdobędą kontrakty wystarczająco przewidywalne dla banków, porty i firmy inżynieryjne dysponujące deficytową zdolnością instalacyjną oraz operatorzy sieci budujący regulowaną infrastrukturę. Konsumenci zyskają dopiero wtedy, gdy mniejsza zależność od paliw kopalnych przełoży się na niższe koszty systemu. To nie dzieje się automatycznie. Opłaty sieciowe i dopłaty publiczne także trafiają na rachunki za prąd, więc o podziale kosztów zdecydują szczegóły, których Belgia jeszcze nie przedstawiła.

Wyspa podłączona do więcej niż jednego kraju

Princess Elisabeth Island, budowana na morzu przez belgijskiego operatora przesyłowego Elię, ma zbierać energię z nowych farm wiatrowych i obsługiwać połączenia wysokiego napięcia z innymi państwami (Elia). To element sieci transgranicznej, do której rządy państw Morza Północnego zobowiązały się podczas szczytu w Ostendzie w 2023 r. Belgia, Niemcy, Dania i Holandia uzgodniły wtedy koordynację kabli łączących kilka krajów, a nie tylko pojedynczą farmę z jednym brzegiem (North Sea Summit Declaration).

Ekonomika takiego modelu została opisana w strategii morskiej energetyki wiatrowej KE: inwestycje offshore zwracają się wtedy, gdy kable transgraniczne i reguły rynku pozwalają przesyłać energię tam, gdzie jest popyt (EUR-Lex). W połączonym rynku energii prąd płynie z obszarów tańszych do droższych poprzez skoordynowane aukcje. Belgijska energia wiatrowa może więc obniżać ceny w Holandii i Niemczech, ale zarazem przesuwać miejsca, w których powstają wąskie gardła w sieci.

Belgia wchodzi w ten sam horyzont inwestycyjny co duńsko-niemiecki projekt Energiø Bornholm. Ma on połączyć morskie farmy wiatrowe ze stacjami elektroenergetycznymi w obu krajach, a zasadnicze prace budowlane mają ruszyć około 2027–2028 r. (Bornholm.dk). Oznacza to konkurencję o te same kable, platformy konwerterowe i statki instalacyjne.

Prawdziwe ryzyko tkwi w konstrukcji kontraktu

Europa ma świeże i kosztowne doświadczenie z aukcjami zaprojektowanymi zbyt optymistycznie. Model zerowych subsydiów, testowany przez Holandię i Niemcy mniej więcej w latach 2019–2025, załamał się, gdy wyższe stopy procentowe i koszty budowy sprawiły, że projektów nie dało się sfinansować. Państwa wracają do kontraktów różnicowych, czyli CfD. Mechanizm jest prosty: rząd gwarantuje minimalną cenę za jednostkę energii. Gdy cena rynkowa spada poniżej ceny wykonania, państwo dopłaca różnicę. Gdy rośnie powyżej niej, deweloper oddaje nadwyżkę (European Commission).

Ekspozycja publiczna może być duża. KE zatwierdziła w ubiegłym tygodniu francuski system wsparcia morskiej energetyki wiatrowej obejmujący 11,1 GW, z teoretycznym limitem 63 mld EUR w ciągu 25 lat (Commission européenne, Connaissance des Énergies). Jeśli hurtowe ceny energii pozostaną wysokie, rzeczywisty koszt będzie niższy. Sam limit pokazuje jednak, jak dużo przestrzeni fiskalnej potrafią zająć takie zobowiązania.

Niemieckie stowarzyszenie branży energetycznej BDEW postuluje kontrakty różnicowe indeksowane inflacją, argumentując, że sztywne ceny z aukcji zostawiają deweloperów z ryzykiem wzrostu kosztów po złożeniu oferty (Energie & Management). Belgia stoi przed tym samym wyborem. Jeśli zindeksuje cenę wykonania, większą część ryzyka kosztowego przejmie państwo. Jeśli ją zamrozi, deweloperzy zażądają wyższej ceny już na starcie albo nie złożą ofert.

W całym regionie najtwardszym ograniczeniem pozostaje sieć. Plan działania KE dla sieci elektroenergetycznych ostrzega, że infrastruktura przesyłowa musi rosnąć szybciej, aby obsłużyć odnawialne źródła energii i elektryfikację (European Commission). Morska farma wiatrowa bez przepustowości sieci to kapitał zamrożony w konstrukcjach stojących na morzu.

Mniejsza zależność od paliw nie oznacza niższych rachunków

Zmniejszenie zależności od gazu i węgla jest główną korzyścią strukturalną. Do rachunków gospodarstw domowych dotrze jednak dopiero przez łańcuch opłat, którego Belgia jeszcze nie zdefiniowała: taryfy sieciowe na wyspę Princess Elisabeth i jej kable, daniny finansujące płatności w ramach CfD oraz koszty bilansowania systemu, gdy produkcja z wiatru gwałtownie się zmienia. Każdy z tych elementów jest decyzją polityczną. Każdy inaczej obciąża przemysł, małe firmy i gospodarstwa domowe.

Regulamin belgijskiej aukcji, obejmujący ceny wykonania, zasady indeksacji, odpowiedzialność za opóźnienia sieci oraz reguły działania przy ujemnych cenach hurtowych, nie został jeszcze opublikowany. Belgia nie kupuje tylko turbin. Rozdziela ryzyko finansowe w transgranicznym systemie elektroenergetycznym, którego sieć wciąż nie nadąża za ambicjami.