Belgia chce sankcji po ataku w Taybeh

17 października europejscy dyplomaci towarzyszyli palestyńskim zbieraczom oliwek w pobliżu Taybeh na okupowanym Zachodnim Brzegu. Ich obecność miała odstraszać osadników, lecz na ich oczach zamaskowani mężczyźni napadli na francuskiego mera (AP, Guardian). Belgia chce teraz unijnych sankcji wobec odpowiedzialnych za atak. Francja i Polska, których dyplomaci również byli na miejscu, domagają się, by to Izrael wszczął śledztwo i ukarał sprawców.

Świadkowie, którzy mogli dokumentować, lecz nie chronić

Dyplomatom zależało, by ich obecność była widoczna. Konsul generalna Belgii w Jerozolimie Anick Van Calster powiedziała telewizji VRT, że zagraniczni goście chodzą z rolnikami w nadziei, iż odstraszą napastników. Opisała zamaskowanych mężczyzn, którzy przyjechali pojazdami typu buggy i powalili mera na ziemię (VRT).

Bernard Baudoux przyjechał do Taybeh, ponieważ jego miasto, Aulnoye-Aymeries, łączą z nim bliskie relacje. Reutersowi powiedział, że uderzano go żelaznymi prętami lub pałkami; nie trafił jednak do szpitala (Reuters). AP podała, że napastnicy rozbili też szybę w belgijskim samochodzie konsularnym. Baudoux ma 78 lat (AP).

Zdarzenie udokumentowano także poza relacjami rządów. Reporter „Guardiana” nagrał chwile tuż przed napaścią i zaraz po niej (Guardian).

Najdłużej konsekwencje ponoszą rolnicy, bo zostają na miejscu, gdy goście wyjeżdżają. Biuro ONZ ds. Pomocy Humanitarnej odnotowało 178 ataków osadników związanych ze zbiorami, w których w październiku i listopadzie 2025 r. ludzie odnieśli obrażenia lub zniszczono mienie (OCHA). Rodzina wypędzona z gaju w czasie zbiorów może stracić plony z całego sezonu. Zdewastowane drzewa oznaczają straty także w kolejnych latach.

Armia izraelska potępiła, jak to określiła, poważny atak izraelskich uczestników zamieszek. Dodała, że na miejscu nie było żołnierzy, a wizyty z nią nie uzgodniono (Times of Israel). Kancelaria premiera Benjamina Netanjahu zajęła inne stanowisko: stwierdziła, że jest za wcześnie na wyciąganie wniosków, i ostrzegła przed kampanią oszczerstw wymierzoną w osadników (Times of Israel). Ta ostrożność źle współgra z określeniem napastników jako izraelskich uczestników zamieszek, którego użyła armia.

Belgia zwraca się do Brukseli, Francja i Polska do Izraela

Belgijski minister spraw zagranicznych Maxime Prévot powiązał przemoc z izraelską polityką osadniczą. Zapowiedział, że Belgia będzie nadal zabiegać o unijne sankcje wobec sprawców i osób, które ich wspierają (Prévot on X). Nie wskazał konkretnych osób ani nie przedstawił formalnego wniosku.

Francja zażądała zatrzymania i postawienia sprawców przed sądem, a także ochrony ludności cywilnej i placówek dyplomatycznych. Nie domagała się nowych sankcji UE (French foreign ministry). Polska poinformowała, że jej dyplomatom nic się nie stało i że według wstępnych informacji nie byli celem indywidualnego ataku. Warszawa zażądała od Izraela pilnych wyjaśnień i rozliczenia sprawców (Notes from Poland).

Belgijski postulat wymaga zgody wszystkich pozostałych rządów UE. W unijnym systemie sankcji za łamanie praw człowieka osoby i organizacje wpisane na listę mają zamrażane aktywa, a objętym sankcjami osobom zakazuje się wjazdu do UE. Dodanie nazwiska wymaga jednomyślności, więc każde państwo może je zablokować (Council).

Taki próg udało się już przekroczyć. 28 maja 2026 r. rządy państw UE objęły sankcjami trzy osoby i cztery organizacje powiązane z przemocą w placówkach osadniczych (Council).

Dwie drogi do ukarania sprawców

Francja i Polska stawiają na izraelskie sądy. Izraelska policja wszczęła śledztwo karne, ale do 18 października nie poinformowano o zatrzymaniach (Reuters). Organizacja praw człowieka Yesh Din ustaliła, że 93,6% monitorowanych przez nią w latach 2005–2025 akt spraw zamknięto bez wniesienia aktu oskarżenia (Yesh Din). Te dane nie przesądzają o wyniku tego śledztwa. Pokazują jednak, że w sprawach monitorowanych przez Yesh Din wniesienie aktu oskarżenia należało do rzadkości.

Każda z tych dróg działa osobno. Unijne sankcje nakładają koszty niezależnie od tego, czy izraelski sąd zajmie się sprawą; do wszczęcia postępowania nie potrzeba zaś głosowania w Brukseli. Na razie nie ruszyła żadna z nich. Napaść udokumentowali dyplomaci i nagranie, ale Belgia nie wskazała osób, które chciałaby objąć sankcjami, a Izrael do ostatniej relacji nie poinformował o zatrzymaniach.