Islamista skazany wcześniej za przemoc

Atak przy berlińskich obchodach Pride pokazał nie tyle lukę w europejskim systemie bezpieczeństwa, ile jego konstrukcyjne ograniczenie. W sobotni wieczór mężczyzna wjechał furgonetką w tłum w pobliżu wydarzeń Christopher Street Day w Tiergarten, a następnie zaatakował przechodniów ostrzem. Zginęła jedna kobieta, 29 osób zostało rannych (DW, Al Jazeera). Niemiecki minister spraw wewnętrznych Alexander Dobrindt nazwał zdarzenie islamistycznym atakiem terrorystycznym. Policja odwołała pozostałe wydarzenia Christopher Street Day.

Dla innych europejskich miast, które w tym samym tygodniu organizowały marsze i wydarzenia Pride, pytanie było natychmiastowe i praktyczne: czy dostały z Niemiec wystarczające informacje o zagrożeniu, a jeśli tak, czy przełożyły je na decyzje operacyjne?

Amsterdam zareagował, Sztokholm czekał, Belgia utrzymała poziom zagrożenia

Najpierw ruszył Amsterdam. Trwał tam już WorldPride, więc wydarzenia z Berlina miały bezpośrednie znaczenie dla lokalnego planowania bezpieczeństwa. Burmistrzyni Femke Halsema zwołała miejski trójkąt bezpieczeństwa, czyli forum burmistrza, szefa policji i prokuratora, które w Amsterdamie podejmuje decyzje dotyczące porządku publicznego. Po spotkaniu zapowiedziała dodatkowe środki bezpieczeństwa (NRC). Miasto nie ujawniło, na czym miały polegać (NU.nl).

W Sztokholmie policja poinformowała, że przed Stockholm Pride rozmawiała bezpośrednio z niemieckimi służbami, ale nie widzi podwyższonego ryzyka ani związku ataku ze Szwecją (Sveriges Radio). Inaczej oceniła sytuację RFSL, główna szwedzka organizacja LGBTQI. Jej zdaniem obraz zagrożeń wobec wydarzeń Pride w ostatnich latach „wyraźnie się pogorszył” (TV4). Policja nie uznała jednak, że potrzebna jest zmiana operacyjna. Uczestnicy marszu mogli odbierać tę samą sytuację inaczej niż państwo.

Duńska policja krajowa, Rigspolitiet, potwierdziła, że otrzymała informacje od niemieckich funkcjonariuszy, a w pobliżu granicy ustawiono punkty kontrolne (B.T.). Belgia pokazała z kolei działanie formalnego filtra krajowego. OCAM, federalny organ analizujący zagrożenia, przeanalizował wydarzenia w Berlinie i utrzymał poziom zagrożenia na 3 w czterostopniowej skali. Zapowiedział jednocześnie, że atak zostanie uwzględniony w analizach dotyczących najbliższych wydarzeń, w tym Antwerp Pride (DH). Hiszpania potępiła atak przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych, ale nie ogłosiła żadnej zmiany operacyjnej (Infobae/EFE).

Wspólne dane, osobne decyzje

Ta nierówna reakcja nie była przypadkiem. Tak zaprojektowany jest europejski system bezpieczeństwa. Traktaty UE zostawiają bezpieczeństwo narodowe w wyłącznej kompetencji państw członkowskich (art. 4 ust. 2 TUE). Europejskie Centrum ds. Zwalczania Terroryzmu w Europolu może przekazywać informacje o zagrożeniach przez bezpieczną sieć SIENA, a System Informacyjny Schengen może oznaczać podejrzanych na potrzeby kontroli transgranicznych (Europol ECTC). Żadna z tych struktur nie może jednak nakazać wysłania choćby jednego dodatkowego policjanta na trasę parady. Informacja krąży ponad granicami. Decyzja o użyciu sił zostaje u burmistrzów, komendantów policji i krajowych organów oceny zagrożeń.

Dlatego niemieckie pytania o odpowiedzialność od razu stały się pytaniami europejskimi. Podejrzany był 21-letnim obywatelem Niemiec, znanym policji i łączonym ze środowiskami islamistycznymi. W maju 2026 r. sąd dla nieletnich skazał go za przygotowywanie poważnego aktu przemocy zagrażającego państwu (LTO). Prokuratura odwołała się od wyroku. Program deradykalizacji dopiero się zaczynał. W niedzielę policja zastrzeliła go w berlińskiej dzielnicy Spandau, gdy według ustaleń miał ruszyć na funkcjonariuszy z ostrzem.

Kanclerz Friedrich Merz zapowiedział, że Niemcy będą bronić wolności i wyciągną konsekwencje (Euronews). Minister sprawiedliwości Stefanie Hubig przekazała sprawę Generalbundesanwalt, najwyższemu federalnemu prokuratorowi właściwemu w sprawach terroryzmu. Oznacza to przejście z klasycznego postępowania karnego na ścieżkę bezpieczeństwa państwa. Poza Niemcami najważniejsze jest jednak inne pytanie: czy informacje o znanym podejrzanym trafiły do europejskich partnerów przed sobotą, a jeśli trafiły, czy ktokolwiek poza Niemcami na ich podstawie działał.

Berlin nie uruchomił jednolitej europejskiej reakcji bezpieczeństwa, bo nie ma mechanizmu, który można byłoby uruchomić. Po sobocie kanały wymiany informacji zadziałały szybko. Władza nad tym, co zrobić z przekazanymi danymi, pozostała jednak lokalna, rozproszona między dziesiątki odrębnych struktur dowodzenia w całej Europie.