Berlin pożyczy €203 billion na budżet

Niemcy mogą sobie pozwolić na większy dług. Dziesięcioletnie obligacje federalne rentują dziś ok. 2,98%, podczas gdy Francja za ten sam termin płaci ok. 3,68% (Boursorama). W budżecie na 2027 r. stawką nie jest więc wypłacalność Berlina, lecz polityczna kolejność w dostępie do pieniędzy: obrona weszła na początek listy, a reszta państwa musi zmieścić się w tym, co zostanie.

Projekt budżetu zakłada 203 mld EUR nowego zadłużenia w trzech miejscach: w zwykłym budżecie federalnym, funduszu obronnym i funduszu infrastrukturalnym (Tagesschau, ZEIT). To formalnie nadal Niemcy z hamulcem zadłużenia, czyli konstytucyjną regułą ograniczającą deficyt strukturalny. W praktyce Berlin nie zniósł tej reguły, lecz przesunął najważniejsze wydatki poza jej główny licznik.

Trzy koszyki długu i coraz węższy środek

Mechanizm jest prosty. Regularny budżet federalny nadal podlega Schuldenbremse, ale wydatki obronne powyżej 1% PKB mogą być finansowane poza limitem. Do tego dochodzą dwa specjalne fundusze, które pożyczają osobno, poza zwykłą kasą państwa (ZEIT, taz).

Z tej konstrukcji bierze się podział nowego długu: 118,7 mld EUR w podstawowym budżecie, 54,9 mld EUR z funduszu infrastrukturalnego i 30 mld EUR z funduszu Bundeswehry (ZEIT, Reuters).

Same wydatki obronne mają sięgnąć ok. 109,8 mld EUR. Po doliczeniu pomocy dla Ukrainy i innych pozycji związanych z bezpieczeństwem robi się ok. 130 mld EUR (ZEIT). Te środki są politycznie chronione. Spór zaczyna się przy reszcie.

Minister finansów Lars Klingbeil zasypał 21 mld EUR luki przez jednoprocentowe cięcia w ministerstwach, wyższą akcyzę na tytoń, nową opłatę od plastiku, ograniczenie dopłat do ubezpieczeń społecznych oraz sięgnięcie po rezerwy sprzed 2019 r. (Deutschlandfunk). Z rezerw zabrano 6,8 mld EUR, zostawiając na kolejne lata tylko 3,9 mld EUR (Süddeutsche Zeitung). Poduszka, która pozwalała wygładzać napięcia, praktycznie się kończy.

Kto za to płaci

Największą pojedynczą pozycją w budżecie pozostają federalne transfery do systemu emerytalnego, ok. 132 mld EUR (Süddeutsche Zeitung). Emerytur nie ruszy żadna realistyczna koalicja. Koszt dostosowania spada więc tam, gdzie opór polityczny jest słabszy: na gospodarstwa domowe tracące część wsparcia na ogrzewanie, odbiorców pomocy rozwojowej w biedniejszych państwach i resorty zmuszane do przycinania dotacji.

Niemiecka ODA, czyli oficjalna pomoc rozwojowa finansowana przez państwo, ma do 2029 r. spaść do 0,43% dochodu narodowego (DonorTracker). To nie jest centralny problem niemieckich wyborców, ale dobrze pokazuje logikę budżetu: wydatki o słabszym elektoracie przegrywają z obroną, emeryturami i kosztami obsługi długu.

A te ostatnie będą rosły szybko. Koszty odsetek od długu federalnego mają zwiększyć się z 41,9 mld EUR w 2027 r. do 80,7 mld EUR w 2030 r. (taz, Süddeutsche Zeitung). Każde euro wypłacone posiadaczom obligacji nie pójdzie na kolej, szkoły ani przyszłe obniżki podatków. BNP Paribas szacuje, że niemiecki dług może dojść do 71% PKB w 2030 r., a rentowność dziesięcioletnich obligacji pod koniec 2026 r. do ok. 3,3% (BNP Paribas). Państwo niemieckie staje się trwale droższe w utrzymaniu.

Europejska luka, którą otwiera Berlin

Przewaga Niemiec nad Francją w kosztach finansowania, ok. 0,7 pkt proc. na obligacjach dziesięcioletnich, ma konkretne znaczenie dla obronności. Ten sam miliard euro wydany na sprzęt wojskowy jest dla Paryża droższy niż dla Berlina. Państwa z tańszym długiem mogą szybciej kupować gotowość bojową; państwa z wyższymi rentownościami muszą pożyczać drożej, ciąć głębiej w innych miejscach albo czekać na wspólne finansowanie unijne.

To ostatnie nie musi przyjść na czas. Włochy mają zatwierdzoną linię pożyczkową z programu SAFE do 14,9 mld EUR na zakupy obronne, ale nie podpisały jeszcze umowy z Komisją (Quotidiano Nazionale). Fondation Robert Schuman ostrzegała, że obrona budowana wyłącznie na nierównych bilansach narodowych grozi podziałem Europy na tych, którzy mogą się zbroić, i tych, których na to nie stać (Fondation Robert Schuman).

Dla Polski i wschodniej flanki liczy się jeszcze jedno: czy niemieckie pieniądze zamienią się w realne zdolności. Bundeswehra ćwiczyła na Litwie z udziałem 2 900 żołnierzy, czołgów i śmigłowców bojowych (Bundeswehr). To ważny sygnał polityczny i wojskowy. Jednocześnie Berlin nadal planuje kupować część uzbrojenia w Stanach Zjednoczonych, co ogranicza korzyści dla europejskich łańcuchów dostaw (RMF24).

Ten budżet pokazuje, że niemieckie dozbrojenie da się sfinansować. Nie pokazuje jeszcze, czy Niemcy budują wspólną europejską zdolność obronną, czy przede wszystkim kupują własne bezpieczeństwo szybciej, niż sąsiedzi będą w stanie nadążyć.