Berlin dołącza do ćwiczeń dla Ukrainy

Najpierw odmowa, potem korekta. W tej sekwencji dobrze widać zarówno potencjał, jak i kruchość najambitniejszej europejskiej próby zbudowania gwarancji bezpieczeństwa dla Ukrainy poza strukturą dowodzenia NATO. Koalicja chętnych państw, prowadzona przez Francję i Wielką Brytanię, a teraz także z udziałem Niemiec, jesienią ma przećwiczyć na terytorium Polski plany rozmieszczenia wielonarodowych sił (UK government, Notes from Poland).

Ćwiczenia dotyczą Wielonarodowych Sił dla Ukrainy, czyli MNF-U: tymczasowej konstrukcji wojskowej, którą koalicja na szczycie w Paryżu uznała za „gotową do działania”. Nie jest to ani operacja NATO, ani misja obronna UE. Sekretarz generalny NATO Mark Rutte był obecny w Paryżu, ale jako gość, nie jako dowódca (NATO).

Koalicji współprzewodniczą Emmanuel Macron, Keir Starmer i Friedrich Merz, lecz każde państwo zachowuje własną procedurę konstytucyjnej zgody na ewentualne rozmieszczenie sił. Pałac Elizejski opisuje tę formację jako defensywną, przeznaczoną do udzielania gwarancji bezpieczeństwa po wiarygodnym zawieszeniu broni (Élysée). Według TF1 Info francuskie ujęcie zakłada, że siły nie miałyby monitorować samego zawieszenia broni. To ważne rozróżnienie, bo przesądza o tym, kto ponosi ryzyko i według jakich zasad (TF1 Info). Nie ma automatycznego mechanizmu uruchomienia. Nie ma stałych sił. Nie opublikowano wspólnych zasad użycia wojsk.

Nocna korekta Berlina

14 lipca kręgi niemieckiego rządu informowały, że Berlin nie weźmie udziału w jesiennych ćwiczeniach, przedstawianych wtedy jako niewielkie przedsięwzięcie planistyczne (MDR). Dzień później rzecznik rządu Stefan Kornelius potwierdził już udział Niemiec, zastrzegając, że szczegóły pozostają przedmiotem rozmów przed posiedzeniem francusko-niemieckiej Rady Bezpieczeństwa i Obrony (n-tv). Sam Merz trzymał się formuły politycznej: Niemcy są gotowe odegrać istotną rolę w przyszłych gwarancjach bezpieczeństwa, ale o „rodzaju i zakresie” zaangażowania zdecyduje Bundestag (Bundesregierung).

Powód zwrotu nie wynika wprost z publicznie dostępnych informacji. Najprostsze wyjaśnienie jest polityczne: Berlin początkowo potraktował ćwiczenia jako drugorzędne wydarzenie sztabowe. Gdy jednak nieobecność na organizowanym w Polsce, wspieranym przez Paryż i Londyn sprawdzianie bezpieczeństwa zaczęła wyglądać jak samowykluczenie z najbardziej widocznej europejskiej inicjatywy ukraińskiej, rachunek szybko się zmienił.

Niemcy nie ujawniły przy tym, czy wyślą żołnierzy liniowych, oficerów sztabowych, jednostki logistyczne czy personel łącznikowy. Przy deklarowanej niewielkiej skali ćwiczeń bardziej prawdopodobny wydaje się udział planistów niż duże rozmieszczenie wojsk (Tagesspiegel).

Polska jako poligon polityczny

Donald Tusk zaoferował polskie terytorium, zaplecze logistyczne i wsparcie finansowe dla ćwiczeń (NV). To przesuwa Warszawę z roli państwa frontowego, które domaga się wzmocnienia bezpieczeństwa, do roli regionalnego organizatora. Przyjęcie sił z Francji, Wielkiej Brytanii i Niemiec oznacza wybór terenu, testowanie łączności dowódczej i wzięcie na siebie politycznej widoczności na wschodniej flance.

Zasięg przedsięwzięcia może wykraczać poza Polskę. Prezydent Finlandii Alexander Stubb zapowiedział udział około dziesięciu fińskich oficerów sztabowych i opisał te działania jako normalne szkolenie w nowych realiach bezpieczeństwa; Yle łączyło ćwiczenia z Polską, Rumunią i Turcją (Yle). Dziesięciu oficerów to niewielka liczba, ale właśnie sztabowcy wykonują pracę planistyczną, która odróżnia realne przygotowanie od wydarzenia pod zdjęcia. Fiński wkład jest cichym sygnałem, że państwa traktujące sprawę poważnie zaczynają wpinać personel w konkretną strukturę przygotowań.

Problem konstrukcji z kawałków

Nie wszyscy wchodzą do tej gry. Robert Fico odrzuca dalszą pomoc wojskową dla Ukrainy (SITA). Właśnie ta nierówność tłumaczy, dlaczego powstał format koalicji chętnych. Formalne struktury NATO są ograniczane ryzykiem eskalacji. W polityce zagranicznej UE potrzebna jest jednomyślność, więc jedno państwo może zablokować decyzję. Gdy oba kanały okazują się zbyt wolne albo zbyt skrępowane, państwa gotowe do działania tworzą boczne koalicje: jedne działają, inne wspierają, część zostaje poza procesem.

Jesienne ćwiczenia w Polsce będą pierwszym konkretnym testem, czy taki format potrafi wytworzyć coś więcej niż polityczną deklarację. Europa przeszła od ogólnych rozmów o gwarancjach do nazwania sił, wyznaczenia ćwiczeń i wskazania terytorium. Koalicja wyszła już z sali szczytu. Nadal musi jednak udowodnić, że jej członkowie potrafią dostarczyć ludzi, zgody polityczne i zasady dowodzenia, bez których gwarancja bezpieczeństwa pozostaje formułą na czas kolejnego okna negocjacyjnego.