Niemiecki dług łata budżet

Niemiecki rząd zatwierdził 838 mld EUR nowego zadłużenia na lata 2027–2030, rozpisanego na obronność, infrastrukturę i klimat (BMF, DW). Formalnie ma to być finansowa odpowiedź na lata niedoinwestowania: kolej, sieci energetyczne, modernizację armii. W praktyce najważniejsze pytanie brzmi inaczej: czy pożyczone euro tworzy nową zdolność państwa, czy tylko pozwala Berlinowi przenieść stare wydatki poza zwykły budżet. Pierwsze dane wskazują raczej na drugi wariant.

Większość pieniędzy nie jest nowa

Kluczowe pojęcie to dodatkowość. Chodzi o prosty test: czy dług finansuje projekt, którego bez niego by nie było, czy zastępuje środki, które rząd i tak wydałby z bieżących dochodów.

Instytut ifo sprawdził to na danych za 2025 r., czyli za pierwszy rok działania niemieckiego specjalnego funduszu infrastrukturalnego. Berlin pożyczył przez ten fundusz 24,3 mld EUR. Realne inwestycje federalne wzrosły wobec 2024 r. tylko o 1,3 mld EUR. Wniosek ifo był jednoznaczny: 95% nowego długu nie przełożyło się na dodatkowe inwestycje. Instytut IW z Kolonii wyliczył 86% wypierania. Różnica między tymi szacunkami jest istotna technicznie, ale politycznie drugorzędna: zasadnicza część długu infrastrukturalnego posłużyła do łatania zwykłego budżetu.

Ekonomista ministerstwa finansów Armin Steinbach odpowiedział, że wydatki były dodatkowe, bo w warunkach ciaśniejszej polityki fiskalnej w ogóle by do nich nie doszło. Tego argumentu nie da się jednak zweryfikować w rachunkach publicznych. W rachunkach widać coś prostszego: zadłużenie rośnie znacznie szybciej niż mierzalne inwestycje.

Hamulec zadłużenia działa głównie na papierze

Niemiecki hamulec zadłużenia, czyli konstytucyjna reguła ograniczająca strukturalny deficyt rządu federalnego do 0,35% PKB, formalnie nadal obowiązuje. Berlin omija jednak jego polityczne znaczenie dwoma kanałami.

Pierwszy to wydatki na obronność i bezpieczeństwo powyżej określonego progu, które w całości wyłączono z limitu. W 2027 r. ten wyjątek obejmie 85,4 mld EUR z 118,7 mld EUR nowego długu w podstawowym budżecie federalnym. Hamulec pozostaje więc wiążący dla państwa cywilnego, ale nie dla wojska.

Drugi kanał to fundusze specjalne, czyli niemieckie Sondervermögen: pozabudżetowe pule z własnym prawem do zaciągania długu. Ich zobowiązania nie pojawiają się w rocznych budżetach ministerstw, ale ostatecznie trafiają do długu publicznego. Łącznie Niemcy pożyczą w samym 2027 r. ponad 200 mld EUR (BMF, Reuters via Marketscreener). Równocześnie każde ministerstwo poza obroną ma przyjąć 1% cięcia wydatków. Budżet transportu spada z 27,9 mld EUR do 26,4 mld EUR (vergabeblog.de).

Sprzeczność wokół euroobligacji

Niemcy mogą sobie na taki manewr pozwolić, bo ich dług publiczny wynosi ok. 62,5% PKB (Eurostat). Włochy, z długiem na poziomie 135,3% PKB i objęte procedurą nadmiernego deficytu, czyli unijnym nadzorem nad państwami naruszającymi reguły długu lub deficytu, takiego marginesu nie mają. Ta asymetria coraz mocniej obciąża niemieckie stanowisko w sprawie wspólnego długu UE: Berlin zadłuża się u siebie na skalę bez precedensu w powojennej polityce fiskalnej, a jednocześnie blokuje euroobligacje, które dałyby podobną przestrzeń innym państwom członkowskim. Włochy i Hiszpania występują już wspólnie za europejskim długiem.

Wąskim gardłem jest wykonanie

Niemieccy podatnicy dostaną po tej operacji wyższe koszty obsługi długu. Planowane odsetki mają wzrosnąć z 33,6 mld EUR w 2026 r. do 82,1 mld EUR w 2030 r. (Surplus Magazin). Scope Ratings szacuje, że program może dodać 0,3–0,4 pkt proc. do rocznego wzrostu gospodarczego, ale pod warunkiem, że projekty faktycznie powstaną. Bruegel ostrzega, że same większe budżety obronne, bez skoordynowanych zakupów, nie stworzą efektywnych linii produkcyjnych.

Najostrzejsze ograniczenie nie leży więc po stronie pieniędzy. W 2025 r. 36% budżetu modernizacyjnego pozostało niewydane, bo administracja nie nadążyła z planowaniem i zamówieniami publicznymi. Testem dla 838 mld EUR nie będzie zapis w budżecie, lecz gotowe linie kolejowe, działające sieci i realnie użyteczne zdolności wojskowe. Sama arytmetyka długu tego nie zapewni.