Ataki na Morzu Czarnym bez eskorty

Gdy rumuńscy ratownicy wznowili 16 października poszukiwania siedmiu marynarzy z tankowca Wine Trader, załoga wciąż była zaginiona (Reuters). Od początku października u wybrzeży Rumunii i Bułgarii, państw należących do UE i NATO, statki handlowe tonęły lub stawały w ogniu. Ustalenia dotyczące przyczyn różnią się w poszczególnych przypadkach, a NATO ani UE nie przedstawiły planu ochrony żeglugi.

Co udokumentowała Bułgaria, a czego nie ustaliła Rumunia

Pierwszy statek zatonął 5 października u wybrzeży Rumunii. Był to masowiec przewożący kukurydzę. Rumuńskie Ministerstwo Spraw Wewnętrznych odnotowało dwie ofiary śmiertelne i 11 uratowanych, ale nie ustaliło przyczyny katastrofy (MAI).

Bułgarskie ustalenia są dokładniejsze, bo rząd wskazał rodzaj użytej broni. 6 października Sofia poinformowała, że drony powietrzne i nawodne uderzyły w dwa statki handlowe w bułgarskiej wyłącznej strefie ekonomicznej, czyli na wodach poza morzem terytorialnym, gdzie państwo zarządza zasobami, ale nie kontroluje przepływającej żeglugi (BTA). Jeden z nich zatonął.

13 października doszło do kolejnej pary uderzeń, odnotowanych przez bułgarskie Ministerstwo Transportu (Bulgarian transport ministry). Jeden ze statków, HS Dignity, poszedł na dno. Pięciu marynarzy uratowano, a 11 uznano za zaginionych (AFP).

W przypadku Rumunii obraz jest mniej jasny. W połowie października w pobliżu portu Sulina zapaliły się dwa tankowce: Yara J i Wine Trader. W pierwszym komunikacie Rumuński Urząd Morski poinformował o pożarze na Wine Trader i uratowaniu pięciu z 12 członków załogi, ale nie podał przyczyny (Romanian Naval Authority via AGERPRES).

Prezydent Nicușor Dan powiedział, że w oba tankowce uderzyły drony. Rząd nie potwierdził jednak w pełni tej wersji: pełniący obowiązki ministra obrony Radu Miruță oświadczył, że wojskowe radary nie wykryły drona lecącego w stronę Yara J (AGERPRES).

Obwinianie Rosji nie jest dowodem jej sprawstwa

Minister spraw zagranicznych Rumunii Oana Țoiu w pełni obarcza Rosję odpowiedzialnością za to, że Morze Czarne stało się niebezpieczne. To polityczna ocena tego, kto stworzył zagrożenie — łatwiejsza do uzasadnienia niż ustalenie, kto wysłał poszczególne drony. Żaden przedstawiciel rządu tego nie dowiódł.

Premier Bułgarii Rumen Radev powiedział, że Rosja czerpie korzyści z ataków, ale Sofia nie ma mocnych dowodów, by wskazać sprawcę (BTA). 16 października Dan również ocenił, że jest za wcześnie, by dowieść rosyjskiego sprawstwa (DC News). Najbardziej bezpośredni związek z Rosją wskazało dotąd jedno anonimowe źródło wojskowe z NATO, które powiedziało Reutersowi, że drony, które uderzyły w tankowce w pobliżu Suliny, nadleciały z Rosji (Reuters).

Sojusznicy zachowują podobną ostrożność. 15 października Francja potępiła ataki, ale zaznaczyła, że nie przypisała tej serii Moskwie (French foreign ministry). Bułgaria zwróciła się do UE i NATO o pomoc techniczną w ustaleniu, skąd pochodziły drony.

Kto mógłby chronić statki

15 października Dan i Radev spotkali się z sekretarzem generalnym NATO Markiem Ruttem (To Brief). Rutte wskazał na systemy przeciwdziałania dronom rozmieszczone już na wschodniej flance NATO. Nie ogłosił patroli ani eskorty dla statków handlowych (NATO).

Każda operacja sojusznicza wymagałaby zgody rządów państw członkowskich. Ich ambasadorowie mają omówić sytuację na Morzu Czarnym (Radio Romania International). Bułgaria poprosiła o samoloty bojowe NATO i systemy antydronowe.

Przywódcy UE spotkali się 16 października i zażądali zapewnienia bezpiecznej żeglugi wszystkim statkom handlowym (European Council). Potępili ataki u wybrzeży Bułgarii i Rumunii, nie wskazując ich sprawcy. Osobno obarczyli Rosję odpowiedzialnością za szerszą kampanię przeciw ukraińskim portom. Nie rozpoczęli misji morskiej.

Rumunia ma na razie ofertę pomocy. Dan powiedział, że Francja zaproponowała wysłanie zespołu technicznego, a finansowane przez UE rumuńskie systemy obrony powietrznej pojawią się za 1,5–2,5 roku (Radio România Actualități). Oferta wsparcia nie oznacza jeszcze, że na miejscu pojawił się statek lub radar.

Dotychczasowe ustalenia pozwalają oddzielić to, co potwierdzone, od tego, co nadal niejasne. Bułgaria poinformowała o bezpośrednich uderzeniach dronów w cztery statki (BTA, Bulgarian transport ministry). Przyczyna pożarów rumuńskich tankowców pozostaje mniej pewna. NATO ani UE nie ogłosiły operacji ochrony statków. Dopóki rządy sojusznicze nie podejmą takiej decyzji, ryzyko ponoszą załogi płynące w stronę ukraińskich portów i Dunaju.