NATO rozmawia o atakach, eskorty brak

Po pożarze chemikaliowca Wine Trader u wybrzeży Rumunii, niedaleko naddunajskiego portu Sulina, siedmiu członków załogi nadal uznawano za zaginionych, a pięciu uratowano (AGERPRES). Tego samego dnia Rumunia i Bułgaria przedstawiły sekretarzowi generalnemu NATO serię ataków na statki handlowe. Sojusznicy zapowiedzieli rozmowę ambasadorów w przyszłym tygodniu, ale nie ogłosili misji ochrony żeglugi (Radio România Actualități).

Pożar o nieustalonej przyczynie

Na pustym tankowcu znajdowało się 12 osób, gdy około godz. 7.00 15 października nadał sygnał alarmowy. Do pożaru doszło około 13 mil morskich na południowy wschód od Suliny (Romanian Naval Authority). Rumuńska Straż Graniczna wysłała ratowników na wzburzone morze (Border Police). Urząd Morski odnotował pożar nadbudówki statku. Nie potwierdził żadnych ofiar śmiertelnych ani nie podał przyczyny pożaru.

Szefowa rumuńskiego MSZ Oana Țoiu poszła dalej: obarczyła pełną odpowiedzialnością Rosję i mówiła o czterech zaatakowanych statkach handlowych oraz ośmiu ofiarach śmiertelnych w ciągu doby (AGERPRES). Oficjalne dane mówią jednak o zaginionych marynarzach, nie o zabitych. 14 października Bułgaria zakończyła poszukiwania 11 członków załogi statku HS Dignity (Bulgarian transport ministry). Odwołanie akcji to ciężka wiadomość dla rodzin, ale żaden urząd nie opublikował dotąd potwierdzonej liczby ofiar całej serii ataków.

Prezydent Nicușor Dan mówił o mniejszej liczbie ataków niż szefowa rumuńskiego MSZ. Poinformował, że drony powietrzne uderzyły w dwa statki na rumuńskich wodach, nie wskazał jednak sprawcy (Radio România Constanța). Reuters, powołując się na anonimowe źródło wojskowe w NATO, podał, że drony przyleciały z Rosji. Według tej samej relacji Wine Trader znajdował się około mili morskiej poza rumuńskimi wodami terytorialnymi (Reuters). Z publicznie dostępnych informacji nie wynika, by ustalono związek pożaru Wine Trader z tą serią ataków.

Rozbieżność między rządami jest wyraźna. Rumuńska szefowa dyplomacji bezpośrednio oskarżyła Moskwę, prezydent Rumunii nikogo nie wskazał. Francja potępiła ataki, ale jej rzecznik 15 października zaznaczył, że Paryż nie przypisał tej serii Rosji (French foreign ministry). Nocne pożary wybuchły dzień po eksplozji na zakotwiczonym tankowcu Yara J w pobliżu Suliny (To Brief).

Co NATO rzeczywiście uzgodniło

Dan i premier Bułgarii Rumen Radev spotkali się z Markiem Rutte, sekretarzem generalnym NATO. Po spotkaniu Rutte zapowiedział dalszą współpracę Sojuszu z partnerami nad Morzem Czarnym oraz dostosowanie jego postawy odstraszania i obrony „w razie potrzeby” (AP). Ambasadorowie państw NATO mają omówić bezpieczeństwo Morza Czarnego na regularnym posiedzeniu w przyszłym tygodniu.

Obaj przywódcy nie powołali się na artykuł 4 traktatu, który pozwala zagrożonemu sojusznikowi zażądać formalnych konsultacji (Radio Romania International). W praktyce temat trafi więc do zwykłego porządku obrad ambasadorów. Nie oznacza to nadzwyczajnego spotkania Sojuszu zwołanego na żądanie jednego z państw.

Przyszłotygodniowe rozmowy mogą otworzyć drogę do dalszych działań. Każda operacja NATO wymaga zgody wszystkich sojuszników. Potem każdy rząd osobno decyduje, jakie okręty i samoloty odda do dyspozycji (NATO). Dodatkowy wpływ na sytuację ma Turcja. Na mocy konwencji z Montreux kontroluje przepływ okrętów wojennych przez Bosfor, co miałoby znaczenie, gdyby państwa spoza regionu chciały wysłać tam swoje jednostki.

Dlaczego reszta Europy ma w tym interes

Wody u wybrzeży Rumunii i Bułgarii są także szlakiem ukraińskiego handlu. Według Rady UE Morzem Czarnym transportuje się 80% ukraińskiego eksportu zbóż i roślin oleistych. Utrzymanie tego eksportu stało się częścią unijnego wsparcia dla Ukrainy. Bez misji ochronnej bezpieczeństwo szlaku zależy od załóg cywilnych, a skutki ataków muszą opanowywać służby ratownicze państw nadbrzeżnych.

Rumunia i Bułgaria pokazały, że potrafią sprawnie prowadzić trudne akcje ratunkowe i szybko zwrócić uwagę sojuszników na zagrożenie. Jak dotąd NATO wpisało bezpieczeństwo Morza Czarnego do przyszłotygodniowego porządku obrad, ale nie ogłosiło eskortowania statków. Ochrona na morzu wymagałaby zgody wszystkich sojuszników oraz gotowości rządów do skierowania okrętów i samolotów. Śledczy nadal nie ustalili, co wywołało pożar na Wine Trader.