Fairford: Londyn wskazuje Iran, brak wspólnej reakcji

Uznanie brytyjskiej oceny przez sojuszników nie oznacza wspólnej odpowiedzi. 12 października rząd Wielkiej Brytanii oświadczył, że Korpus Strażników Rewolucji Islamskiej (IRGC), najpotężniejsza irańska formacja wojskowa i służba bezpieczeństwa, „niemal na pewno” kierował podejrzaną aktywnością w pobliżu RAF Fairford, angielskiej bazy, w której stacjonują amerykańskie bombowce używane w konflikcie z Iranem (rząd Wielkiej Brytanii). Publicznie przedstawione dowody są skąpe: policja nie znalazła materiałów wybuchowych, a siedmiu mężczyzn zatrzymano, nikomu nie postawiono zarzutów (Counter Terrorism Policing, Reuters). Dwudziestu dziewięciu ministrów spraw zagranicznych uznało brytyjskie przypisanie odpowiedzialności, ale ich oświadczenie nie zobowiązuje do wspólnego działania. O dostępie do baz nadal decyduje każdy rząd z osobna (wspólne oświadczenie).

Co dotąd ustaliła policja

Do zdarzenia doszło około 00.45 27 września, gdy policja w Gloucestershire otrzymała zgłoszenie o trzech podejrzanych pojazdach jadących w kierunku bazy (policja w Gloucestershire). Uzbrojeni funkcjonariusze zatrzymali samochody w pobliżu wsi Whelford, aresztowali pięciu mężczyzn i znaleźli w pojazdach benzynę, nie bomby (Counter Terrorism Policing).

Policja nie potwierdziła publicznie, że celem była baza Fairford (policja w Gloucestershire). Całą piątkę zwolniono za kaucją. Później policja aresztowała w Londynie kolejnych dwóch mężczyzn i ich również zwolniła (Counter Terrorism Policing).

Zatrzymania i oskarżenie rządu to dwa odrębne tory. Ministrowie mogą ogłosić ocenę wywiadu dotyczącą tego, kto kierował operacją. Policja bada przebieg zdarzeń, a prokuratorzy rozstrzygają, czy dowody uzasadniają postawienie zarzutów. Proces może w ogóle nie dotyczyć tego, kto wydał rozkazy, a ocena wywiadu nie wymaga wyroku skazującego.

Co twierdzi Londyn

Rząd premiera Andy’ego Burnhama określił swoje wnioski z dwoma poziomami pewności: koordynacja z Iranu była „wysoce prawdopodobna”, a kierowanie operacją przez IRGC — „niemal pewne” (rząd Wielkiej Brytanii). Ambasador Iranu zaprzeczył jakiemukolwiek zaangażowaniu 28 września i wezwał Wielką Brytanię do przedstawienia dowodów (Reuters).

Minister spraw wewnętrznych Shabana Mahmood powiedziała, że działania koordynowała osoba przebywająca w Iranie i znana brytyjskim władzom, ale nie podała jej nazwiska (rząd Wielkiej Brytanii). Żaden minister nie ujawnił materiałów wywiadowczych, na których opiera się ta ocena.

Londyn ogłosił sankcje wobec dwóch Irańczyków, równolegle z oskarżeniem (rząd Wielkiej Brytanii). Opublikowane uzasadnienie prawne dotyczy jednak szerszej działalności szpiegowskiej i planowania ataków; nie wspomina o Fairford (brytyjska lista sankcyjna).

Co podpisali sojusznicy, a czego nie

Partnerzy Wielkiej Brytanii starannie dobrali słowa. Dwudziestu dziewięciu ministrów spraw zagranicznych napisało, że „uznają przypisanie odpowiedzialności przez Zjednoczone Królestwo”, przedstawiając wniosek o udziale IRGC jako ocenę samego Londynu (wspólne oświadczenie). Dokument nie tworzy wspólnej listy sankcyjnej ani procedury wymiany informacji wywiadowczych i nie przewiduje automatycznej reakcji na kolejny incydent.

Ani NATO, ani UE nie przyjęły oświadczenia, więc nie ma ono mocy wspólnego stanowiska żadnej z tych organizacji. Unijne sankcje wymagają jednomyślności, czyli każde państwo członkowskie może je zablokować. Oświadczenie nie rozpoczyna procedury ich przyjęcia.

Oświadczenie potwierdza, że sojusznicy uznali brytyjskie przypisanie odpowiedzialności. Nie przedstawia ich niezależnej oceny ani uzgodnionej reakcji. Z publicznie dostępnych informacji nie wynika, jakie materiały wywiadowcze partnerzy mogli zobaczyć poufnie.

Podpisanie oświadczenia nie zmieniło też tego, kto decyduje o dostępie do baz: pozostaje to w gestii poszczególnych rządów. Hiszpania złożyła podpis, choć w marcu odmówiła Stanom Zjednoczonym użycia baz w Rota i Morón podczas operacji przeciw Iranowi, o czym premier Pedro Sánchez powiedział w parlamencie (La Moncloa). Tamta odmowa poprzedzała incydent w Fairford i nie mówi nic o tym, jak Madryt ocenia tę sprawę. Pokazuje za to, kto rozstrzyga o wykorzystaniu hiszpańskich baz.

Ewentualny akt oskarżenia brytyjskiej prokuratury będzie dotyczył tego, co zatrzymani robili w pobliżu Fairford, a może w ogóle nie wyjaśnić, kto nimi kierował. Odpowiedź na to pytanie zależy od informacji wywiadowczych, których Londyn nie ujawnił. Rządy, które uznały jego wniosek, nie zobowiązały się do wspólnego działania. W razie kolejnego incydentu w pobliżu europejskiej bazy decyzję podejmie więc samodzielnie państwo, na którego terytorium się ona znajduje.