Bruksela naciska na Chiny w handlu

Deficyt handlowy z Chinami stał się w Brukseli liczbą polityczną. Komisja Europejska zażądała od Pekinu „namacalnych rezultatów” w ograniczaniu nierównowagi, którą hiszpańskie media szacują na ok. 360 mld EUR rocznie (eldiario.es, La Vanguardia). Niemieckie media przeliczyły to na bardziej obrazowe 1 mld EUR dziennie odpływający w stronę Chin (Euronews).

Ta liczba działa na wyobraźnię, ale wymaga porządku pojęciowego. Deficyt handlowy nie oznacza, że pieniądze znikają z europejskiej gospodarki. Pokazuje różnicę między wartością towarów, które Europa kupuje od Chin, a tym, co sama sprzedaje na chiński rynek. Problem polityczny jest jednak realny: UE coraz częściej widzi, że jej narzędzia prawne badają pojedyncze produkty, podczas gdy chińska polityka przemysłowa działa na poziomie całych łańcuchów dostaw.

Prawo od produktu, konkurencja od łańcucha dostaw

Termin wyznaczony przez komisarza ds. handlu Maroša Šefčoviča brzmi stanowczo, ale unijna ochrona handlu nie działa jak hamulec awaryjny. Aby nałożyć cła antydumpingowe, czyli dodatkowe opłaty na towary sprzedawane w UE poniżej ceny z rynku krajowego producenta, Komisja musi wykazać sam dumping, szkodę dla unijnych firm oraz bezpośredni związek między jednym a drugim (European Commission, EU Regulation 2016/1036).

Podobnie wygląda ścieżka antysubsydyjna. Tu KE musi wskazać konkretną pomoc publiczną i udowodnić, że to ona wyrządziła szkodę europejskim producentom (WTO SCM Agreement). Takie postępowania trwają zwykle ok. czternastu miesięcy. „Chińska nadprodukcja” może być trafną diagnozą gospodarczą, ale sama w sobie nie jest jeszcze ustaleniem prawnym.

Postępowania już się toczą. Chińscy producenci opon zwiększyli udział w europejskim rynku z ok. 18% w 2021 r. do ponad 30% w 2025 r., a proponowane cła wobec części firm mogłyby sięgnąć 45,3% (Le Figaro). Precedens stworzyły już cła na samochody elektryczne. Każda taka sprawa chroni jednak tylko fragment europejskiego przemysłu, a koszt przerzuca częściowo na importerów, zakłady wykorzystujące tańsze komponenty i czasem także konsumentów.

Cztery stolice, cztery rachunki ryzyka

W tej sprawie nie ma jednej europejskiej kalkulacji. Każdy rząd widzi inną cenę konfliktu z Pekinem.

Niemcy przesuwają się w stronę twardszej linii UE, ale robią to z wyraźnym niepokojem o skutki uboczne. Według Euronews w niemieckiej motoryzacji zapowiedziano ponad 100 000 redukcji miejsc pracy. Badania z Kilonii wskazują jednak, że tylko ok. jedna trzecia strat Niemiec na rynku światowym wynika z konkurencji chińskiej; reszta ma źródło w wysokich kosztach energii i problemach krajowych (FAZ).

Do tego dochodzi zależność surowcowa. Udział Chin w niemieckim imporcie galu, metalu potrzebnego m.in. do produkcji chipów i diod LED, wzrósł z 28,9% w 2023 r. do 47,4% w 2025 r. (Merkur). Ograniczenie eksportu galu szybko uderzyłoby w niemieckie firmy elektroniczne i półprzewodnikowe. Dlatego Berlin chce instrumentów punktowych oraz dywersyfikacji dostaw, a nie spirali celnej (Spiegel).

Francja należy do państw najostrzej mówiących o chińskim handlu. Paryż zwrócił uwagę, że chińskie hybrydy plug-in nie podlegają obecnym cłom wymierzonym w samochody elektryczne, co tworzy lukę dla przekierowania sprzedaży (Le Figaro). Hiszpania popiera monitorowanie importu, ale obawia się odwetu wobec eksportu wieprzowiny, wina i alkoholi mocnych (Vinetur). Holandia zaostrzyła kontrolę eksportu sprzętu do produkcji chipów do Chin, a równocześnie zabiega w Waszyngtonie, by kolejne restrykcje nie uderzyły w ASML, największą holenderską firmę technologiczną (Reuters).

Państwa najmocniej naciskające na cła nie zawsze są tymi, które jako pierwsze zapłacą za chiński odwet. Ta rozbieżność wyznacza granicę wspólnej polityki UE.

Test przyczynowości, którego Bruksela nie ominie

Reguły WTO wymagają, by szkody dla przemysłu nie przypisywać dumpingowi, jeśli tłumaczą ją także inne czynniki (WTO Anti-Dumping Agreement). Jeżeli słabość niemieckiego przemysłu wynika częściowo z cen energii i niedoinwestowania, Komisja nie może prawnie obciążyć całej odpowiedzialności chińskimi cenami. W praktyce właśnie ta granica między nieuczciwą konkurencją z zewnątrz a własnymi zaniedbaniami zdecyduje, ile spraw Bruksela będzie w stanie wygrać.

Do października sam termin daje KE narzędzie nacisku na Pekin. Później trzeba będzie odpowiedzieć na trudniejsze pytanie: czy zestaw postępowań prowadzonych produkt po produkcie może złożyć się na politykę odpowiadającą skali problemu. I kto zapłaci za każdy wariant odpowiedzi: pracownicy chronieni nowymi cłami, fabryki kupujące droższe komponenty, czy hiszpańscy hodowcy trzody i niemieccy dostawcy motoryzacji, którzy jako pierwsi mogą znaleźć się na celowniku Chin.