Bruksela waży 400 mln pozwoleń CO2

17 lipca Komisja Europejska pokaże przegląd unijnego systemu handlu emisjami ETS, czyli głównego mechanizmu, przez który Europa wycenia zanieczyszczenia przemysłowe. Wybór wygląda prosto tylko na papierze: albo utrzymać szybkie zmniejszanie puli emisji dla przemysłu, albo dać energochłonnym branżom więcej czasu i więcej darmowych uprawnień (European Parliament, Carbon Herald).

W sporze o „zbyt ambitne” przepisy łatwo jednak zgubić rzecz podstawową: duża część przemysłu i tak nie płaci pełnej ceny CO₂, bo od lat korzysta z bezpłatnych przydziałów. Rządy natomiast przychody z aukcji uprawnień często przejadały w budżetach, zamiast finansować modernizację firm i osłony dla gospodarstw domowych.

Jak działa limit

ETS jest systemem „limit i handel”. Unia wyznacza górny pułap emisji dla elektrowni, hut, cementowni, linii lotniczych i armatorów. Każda firma musi mieć jedno zbywalne uprawnienie na każdą tonę wyemitowanego CO₂. Cała pula zmniejsza się co roku o ustalony procent; od 2028 r. tempo redukcji ma wynosić 4,4% rocznie (Argus). Przy takim nachyleniu krzywej limit spadłby do zera około 2039 r.

Komisja prawdopodobnie będzie chciała ten kalendarz rozciągnąć. Z sygnałów płynących z Brukseli wynika, że uprawnienia miałyby być wydawane „głęboko w latach 40.”, a Polska zabiega o obniżenie rocznej redukcji bliżej 3% (Euronews). W pakiecie ma się też znaleźć tzw. Investment Booster: 400 mln nowych uprawnień, sprzedawanych na aukcjach, by zasilić inwestycje w czyste technologie. To miałaby być pierwsza faza planowanego Industrial Decarbonisation Bank (S&P Global).

Mechanizm jest prosty: im więcej uprawnień trafia na rynek, tym niższa ich cena. Firmy, które kupiły je wcześniej drożej, księgują stratę. Te, które czekały, dostają tańsze dostosowanie.

Darmowe uprawnienia już złagodziły uderzenie

Cena rynkowa CO₂ utrzymuje się w pobliżu 70 EUR za tonę, ale dla wielu emitentów przemysłowych nie jest to realny koszt. Dane niemieckiej agencji środowiskowej pokazują, że energochłonne firmy otrzymały w 2025 r. prawie 91% uprawnień bezpłatnie, a na rynku nadal pozostawała nadwyżka około miliarda certyfikatów (Frankfurter Rundschau). Wysoka cena giełdowa ma mniejsze znaczenie, jeśli większość pozwoleń dostaje się za darmo. Efektywny koszt dla wielu zakładów przemysłowych był bliższy 10 EUR za tonę (Aither).

Bezpłatne przydziały miały chronić przed „ucieczką emisji”, czyli przenoszeniem produkcji i miejsc pracy do krajów bez ceny CO₂. Tyle że ochrona przed relokacją łatwo zmienia się w dopłatę do odkładania inwestycji. Według SteelWatch trzech dużych producentów stali otrzymało 25,7 mld EUR w darmowych uprawnieniach, inwestując jedynie 3,2 mld EUR w ograniczanie emisji (Euronews).

Dziesięć państw chce więcej luzu, dwa ostrzegają przed karaniem pionierów

Deklaracja dziesięciu państw, której przewodzą Włochy i Polska, przekonuje, że obecna ścieżka grozi wypchnięciem przemysłu poza Europę (Eunews). Polski argument wzmacnia struktura energetyki: przy węglowym miksie ta sama cena CO₂ uderza w polską fabrykę mocniej niż w francuskiego konkurenta korzystającego z energii jądrowej (Energetyka24). We Włoszech presja kosztowa rośnie zwłaszcza w stali i cemencie, bo od stycznia 2026 r. rozpoczęło się ograniczanie darmowych przydziałów (Bruegel).

Po drugiej stronie stoją Szwecja i Finlandia. Szwedzka minister klimatu Jessica Rosencrantz zapowiedziała sprzeciw wobec rozwadniania systemu, argumentując, że firmy, które wydały miliardy na stal bez paliw kopalnych, nie powinny tracić przewagi przez tańszą brudną produkcję (Omni). Podobnie mówi niemiecki Saarstahl, inwestujący w produkcję opartą na wodorze: luźniejsze reguły utrzymywałyby sztuczną konkurencyjność stali wytwarzanej starymi metodami (Zeit).

Dokąd trafiły pieniądze z CO₂

Sposób wydawania wpływów z aukcji jest równie ważny jak sam limit emisji. Polska od 2012 r. otrzymała z ETS ponad 200 mld zł. Jednak w latach 2024–2025 z 32,5 mld zł przychodów ponad 26 mld zł trafiło do budżetu ogólnego, a bezpośrednio na cele klimatyczne przeznaczono jedynie około 32 mln zł (Money.pl). Gdy państwa zatrzymują pieniądze w kasie, zamiast finansować adaptację firm i gospodarstw domowych, przemysł ponosi koszty bez tej części publicznych inwestycji, która miała uzasadniać cały system.

Unijny rynek CO₂ obniżył emisje objętych nim sektorów mniej więcej o połowę od 2005 r. (Florence School of Regulation). Najtrudniejsza część przemysłowej transformacji dopiero się jednak zaczyna. Jeśli Komisja przedłuży darmowe uprawnienia bez ostrzejszych warunków inwestycyjnych, ochroni przede wszystkim dzisiejszych producentów, a nie sfinansuje przemysł przyszłości.