Bulgargaz zamraża opłaty dla Botas

Bułgarska państwowa spółka gazowa Bulgargaz i turecki Botas zamroziły na 15 miesięcy część umowy dotyczącej infrastruktury gazowej. W tym czasie Bulgargaz ma płacić tylko za faktycznie wykorzystaną przepustowość gazociągów, a nie za samą rezerwację dostępu, niezależnie od tego, czy gaz rzeczywiście płynie przez turecki system (fakti.bg). Dla państwowej firmy, która ponosiła wysokie dzienne koszty dostępu do tureckiej infrastruktury LNG nawet bez dostaw, oznacza to realne odciążenie finansowe.

Jak ubezpieczenie kryzysowe stało się rachunkiem

Umowa sięga początku 2023 r., gdy europejskie rządy gorączkowo szukały alternatyw dla rosyjskiego gazu przesyłanego rurociągami. Bułgaria zapewniła sobie wtedy dostęp do tureckiej infrastruktury, w tym tras importowych powiązanych z LNG. W razie awarii lub politycznego zamknięcia innego kierunku Sofia miała przygotowany zapasowy kanał dostaw.

Kłopot polega na konstrukcji takich kontraktów. „Przepustowość” nie oznacza samego gazu, lecz prawo do wykorzystania miejsca w gazociągu albo w punkcie wejścia do systemu. Opłata za przepustowość działa jak czynsz za miejsce parkingowe: płaci się za rezerwację, nawet jeśli samochód nie stoi na parkingu. W czasie niedoborów i skoków cen taka polisa miała sens.

Rynek jednak się zmienił. Zużycie gazu w UE spadło o około 17% wobec poziomów sprzed kryzysu (Blockonomi). W lipcu 2026 r. Komisja Europejska oceniła, że nie widzi bezpośrednich zagrożeń dla bezpieczeństwa dostaw gazu przed następną zimą (European Commission). ACER, unijna agencja regulatorów energetyki, wskazała z kolei, że po kryzysie z lat 2022–2024 hurtowe rynki gazu ustabilizowały się jeszcze bardziej (2EU Brussels).

Przy niższym popycie i spokojniejszej sytuacji podażowej Bulgargaz rzadko korzysta z tureckiego szlaku. Stałe opłaty przestały więc wyglądać jak racjonalne ubezpieczenie, a zaczęły jak koszt utrzymywania niewykorzystywanej opcji. Na kilka dni przed zamrożeniem umowy bułgarski minister energii potwierdzał, że rozmowy są nadal na „etapie roboczym” i nie ma uzgodnionych ostatecznych parametrów (blitz.bg). Protokół jest więc rozwiązaniem tymczasowym, nie uporządkowanym wyjściem z kontraktu.

Kto zyskuje, a kto jeszcze czeka

Pierwszym beneficjentem jest Bulgargaz. Niższe koszty stałe poprawiają płynność spółki. Botas także coś zachowuje: utrzymuje umowę przy życiu, zamiast ryzykować eskalację sporu albo problemy z płatnościami.

Bułgarscy odbiorcy nie powinni jednak automatycznie oczekiwać niższych rachunków. Lipcowa cena regulowana wyniosła 37,70 EUR/MWh bez opłat za dostęp i przesył, co oznaczało wzrost o 5,84% miesiąc do miesiąca, choć nadal pozostawała poniżej części europejskich benchmarków (serbia-energy.eu). To, czy ulga w kontrakcie z Botasem przełoży się na taryfy dla gospodarstw domowych, zależy od decyzji bułgarskiego regulatora i od tego, ile pieniędzy Bulgargaz będzie musiał zatrzymać na inne zobowiązania.

A tych nie brakuje. Sofijska spółka ciepłownicza Toplofikatsiya ma zadłużenie sięgające około 1,2 mld EUR, a ten ciężar bezpośrednio obciąża bilans Bulgargazu (fakti.bg). Oszczędności z zamrożenia umowy z Botasem mogą więc zostać wchłonięte przez straty krajowego systemu energetycznego, zanim dotrą do rachunków gospodarstw domowych.

Dlaczego sąsiedzi patrzą na Sofię

Znaczenie tej decyzji wykracza poza Bułgarię, bo Europa Południowo-Wschodnia buduje dziś równoległe szlaki dostaw gazu. Grecja obsługuje interkonektor IGB do Bułgarii, o przepustowości 3 mld m sześc. rocznie z możliwością zwiększenia do 5 mld m sześc., i ma dwa terminale LNG (ICGB). Rumunia oczekuje pierwszego gazu ze złoża Neptun Deep na Morzu Czarnym w 2027 r.; docelowa produkcja ma wynosić około 8 mld m sześc. rocznie (OMV Petrom).

Jeżeli turecki dostęp okaże się w dłuższym terminie tańszy, może osłabić ekonomiczne uzasadnienie tras powiązanych z Grecją. Greckie media zwracały uwagę właśnie na to ryzyko (gr.euronews.com). Na razie nie ma jednak dowodów, że zamrożenie bułgarsko-tureckiej umowy wypchnęło wolumeny z greckiej infrastruktury.

Bułgaria nie musi rezygnować z tureckiego kierunku. Potrzebuje raczej, by był on wyceniany jak opcja, z której można skorzystać, a nie jak rachunek płatny niezależnie od sytuacji. Przez 15 miesięcy właśnie taki układ uzyskała. To, czy zamrożenie stanie się trwałą zmianą, zależy od renegocjacji, których warunki pozostają niejawne. Na razie Sofia wywalczyła ulgę w kosztownej polisie, ale nie uwolniła się od samej umowy. A konsumenci mogą tych oszczędności nie zobaczyć, jeśli wcześniej pochłoną je krajowe długi energetyczne.