Bułgaria pod procedurą deficytową UE

Pierwszy rok Bułgarii w strefie euro nie będzie tylko testem cen i kursów, lecz także testem dyscypliny fiskalnej. KE zdecydowała, że zarekomenduje wobec Sofii procedurę nadmiernego deficytu, czyli unijny tryb korekty finansów publicznych, gdy roczna luka między wydatkami a dochodami państwa przekracza dopuszczalny poziom. Deficyt Bułgarii wzrósł z 3,0% PKB w 2024 r. do 3,5% w 2025 r., a według prognoz Komisji ma wynieść 4,1% w 2026 r. i 4,3% w 2027 r. w ramach wiosennego pakietu semestru europejskiego 2026. Bułgaria weszła do strefy euro 1 stycznia 2026 r., jak podaje Eurostat, a Fakti informował z Luksemburga, że KE nadal zamierza uruchomić procedurę.

Sofia ma jeszcze pewien bufor, bo dług publiczny, czyli suma wcześniejszego zadłużenia państwa, pozostaje znacznie poniżej unijnego progu. Problemem nie jest więc na razie ciężar długu, lecz tempo narastania bieżącego deficytu. Wiceprzewodniczący wykonawczy KE Valdis Dombrovskis zawęził też argument obronny związany z bezpieczeństwem: wydatki wojskowe z 2025 r. mogą zostać potraktowane w ramach klauzuli wyjścia, która łagodzi ocenę dodatkowych nakładów na obronność, ale przekroczenia w 2026 r. nie da się już w pełni wyjaśnić wydatkami obronnymi, podała BTA.

Budżetowa arytmetyka trafia do Sofii

Kluczową kategorią stają się teraz wydatki netto. Chodzi o wydatki finansowane przez państwo po odjęciu m.in. środków unijnych i części kosztów tymczasowych; rozporządzenie 2024/1263 uczyniło z nich główną miarę kontroli budżetowej. Premier Gyłyb Donew powiedział w parlamencie, że KE wskazywała na redukcję wydatków netto o 0,5% PKB. Dodał, że około 76% wydatków budżetu przypada na wynagrodzenia, świadczenia społeczne i emerytury, a około 24% na inwestycje, informowała BTA.

W tym podziale mieści się właściwy spór polityczny. Skoro trzy czwarte wydatków jest związane z płacami i transferami, oszczędności na administracyjnych drobiazgach nie wystarczą. Sofia musi wybierać między wolniejszym wzrostem funduszu płac, zmianami w waloryzacji emerytur, czyli formule podnoszenia świadczeń w czasie, skuteczniejszą ściągalnością podatków, cięciami w zamówieniach publicznych, opóźnianiem inwestycji, nowym długiem albo kombinacją tych działań. Każda ścieżka przerzuca koszt na inną grupę: pracowników sektora publicznego, emerytów, dostawców państwa, firmy budowlane, podatników lub przyszłe budżety.

Ściągalność podatków to najczystsza ścieżka

Donew woli znaleźć pieniądze bez podnoszenia podstawowych stawek podatkowych. Zapowiedział działania przeciwko szarej strefie, czyli działalności gospodarczej poza oficjalnymi rejestrami, oraz lepszą ściągalność danin. Jednocześnie deklaruje, że podstawowe podatki i składki na ubezpieczenia społeczne, finansujące świadczenia z wynagrodzeń, nie wzrosną. Na jego liście są też łączenie instytucji administracyjnych, przenoszenie usług do internetu, limity wydatkowe i narzędzia kontroli płac, przy czym większość efektów miałaby pojawić się w latach 2027-2028, podał Investor.bg.

Taki wariant premiuje firmy działające zgodnie z przepisami, bo konkurenci rozliczający część obrotu gotówką tracą fragment przewagi cenowej. Oszczędności administracyjne uderzają w inną grupę. Pracownicy sektora publicznego mogą stanąć przed redukcją etatów albo reorganizacją urzędów. Obywatele zapłacą pośrednio, jeśli połączenie usług oznacza wolniejszą obsługę lub trudniejszy dostęp do instytucji.

Chorwacja pokazuje, dlaczego cyfrowa kontrola podatkowa jest dla rządów atrakcyjna. Tamtejszy system fiskalizacji, czyli cyfrowego rejestrowania faktur i paragonów, przetworzył ponad 56 mln e-faktur w ponad 325 000 firm, w tym u 96 000 małych podatników korzystających z bezpłatnej aplikacji, informował Poslovni. To sugeruje, że Bułgaria może ujawnić część ukrytej aktywności bez podnoszenia stawek podatkowych. Ryzyko leży w konstrukcji systemu: jeśli najwięcej dodatkowej biurokracji spadnie na małe firmy, koszt polityczny szybko wzrośnie.

Rynki długu patrzą na budżet

Rumunia pokazuje ostrzejszy wariant zwłoki. Termene podał, że deficyt wyniósł tam w 2025 r. 7,9%, a dług publiczny 59,3% PKB. To zestaw, który może podnosić koszty finansowania, czyli odsetki żądane przez inwestorów za pożyczanie państwu pieniędzy. Malta jest przykładem z drugiego końca skali: procedurę zamknięto po tym, jak deficyt trwale spadł poniżej limitu, informował Bluewin.

Bułgaria ma większe pole manewru niż Rumunia, bo jej dług pozostaje niższy, ale sama struktura budżetu zawęża wybór. Następny budżet musi pokazać, jaka część korekty przyjdzie ze ściągalności podatków, jaka z płac, formuł emerytalnych, zamówień publicznych, przesunięcia inwestycji lub dodatkowego długu. Procedura nadmiernego deficytu upublicznia rachunek. O tym, czy zapłacą dochody, usługi publiczne czy marże firm, nadal zdecyduje Sofia.