Bułgaria wzmacnia ochronę Bezmeru

Bułgaria wzmocniła ochronę bazy lotniczej Bezmer po publikacjach opartych na doniesieniach „Financial Times”, według których środowiska powiązane z Iranem miały rozważać ataki na amerykańskie aktywa wojskowe w Europie Południowo-Wschodniej (Stars and Stripes). Władze w Sofii nie potwierdziły jednak istnienia takiego planu. Sekretarz generalny NATO zadzwonił do premiera Bułgarii, by przypomnieć o zobowiązaniu sojuszu do wspólnej obrony. W publicznym obiegu nadal nie ma jednak ani zweryfikowanego irańskiego planu ataku, ani nowej decyzji operacyjnej NATO.

Jak pisało To Brief, gdy sprawa pojawiła się po raz pierwszy, realna jest sama ekspozycja Bułgarii: parlament zgodził się na czasowe rozmieszczenie amerykańskich tankowców powietrznych w Bezmerze do października. To, co nastąpiło później, pokazuje mechanizm znany z polityki sojuszniczej: niepotwierdzone zagrożenie zostaje przetworzone w publiczny pokaz gotowości.

Widoczne środki ostrożności, nisko ocenione ryzyko

Minister spraw wewnętrznych Ivan Demerdzhiev powiedział, że Bułgaria podjęła wokół Bezmeru działania wyprzedzające, skalibrowane na „znacznie wyższy poziom zagrożenia” niż ten, który faktycznie raportowały służby (Investor). Minister obrony Dimitar Stoyanov opisał sytuację niemal odwrotnie: ryzyko jest bardzo niskie, bezpośredniego zagrożenia dla Bułgarii ani dla miejsc, gdzie stacjonują amerykańskie samoloty, nie ma, a środowisko bezpieczeństwa się nie zmieniło (Fakti, Сега). Według doniesień taką ocenę miały potwierdzać dokumenty wywiadu wojskowego (24 часа). Żadna bułgarska służba nie wystąpiła publicznie. Nie opublikowano też odtajnionej oceny.

Właśnie ta rozbieżność jest sednem sprawy. Bułgaria pilnuje Bezmeru przed czymś, co jej własne ministerstwo obrony opisuje jako zagrożenie znikome.

Uspokajanie zamiast operacji

Sekretarz generalny NATO Mark Rutte zapewnił premiera Rumena Radewa, że siły i zasoby sojuszu są gotowe odpowiedzieć na każde zagrożenie i je zneutralizować (BNR, Sofia Globe). Politycznie to ważny sygnał. Nie uruchomił jednak widocznej procedury w NATO: nie było konsultacji z art. 4, czyli mechanizmu pozwalającego każdemu państwu członkowskiemu wnieść sprawę bezpieczeństwa pod wspólną dyskusję, nie zebrała się Rada Północnoatlantycka, główny organ polityczny NATO, nie wydano też nowego rozkazu operacyjnego.

Kontrast z wydarzeniami z poprzednich dni jest wyraźny. Po incydentach w przestrzeni powietrznej Polski i Rumunii NATO opublikowało formalne stanowisko sojuszników i zwołało konsultacje (NATO). W bułgarskim wątku irańskim analogicznego kroku nie było.

Osobnym testem jest Grecja. Greckie media informowały, że Ateny mogłyby rozważyć wsparcie Bułgarii systemami obrony powietrznej Patriot, ale tylko po formalnym wniosku Sofii i po zgodzie KYSEA, greckiej Rady Rządowej ds. Bezpieczeństwa Narodowego (Euronews Greece, Mediapool). Bułgaria takiego wniosku nie złożyła. Grecja nie przesunęła baterii. Warunkowa oferta pozwala Atenom pokazać się jako aktor bezpieczeństwa na południowo-wschodniej flance, nie osłabiając zarazem własnej pozycji wokół Krety i we wschodniej części Morza Śródziemnego.

Politykę łatwiej odczytać niż samo zagrożenie

Rząd w Sofii może pokazać czujność, nie potwierdzając zarazem narracji o panice. NATO zyskuje efekt odstraszania dzięki językowi solidarności, bez politycznego kosztu formalnej eskalacji. Opozycyjny GERB zażądał wezwania ambasadora Iranu, wskazując na widoczną lukę: w pierwszych reakcjach bułgarskie MSZ nie zajęło oficjalnego stanowiska (24 часа).

Najostrzejszy kontrast daje Rumunia, bo pokazuje, jak wygląda realna gotowość operacyjna. Kilka dni przed sprawą Bezmeru rumuńskie wojsko wykryło obiekty powietrzne w rejonie Izmaiłu, wysłało publiczny alert RO-Alert i poderwało F-16 po tym, jak jeden z obiektów naruszył rumuńską przestrzeń powietrzną (Agerpres). Sekwencja była jasna: wykrycie, ostrzeżenie, samoloty w powietrzu, dochodzenie po incydencie. W przypadku Bezmeru na razie widać strażników przy bramie i zagrożenie, które pozostaje doniesieniem prasowym.

Szerszy problem południowo-wschodniej flanki dotyczy zdolności. Modernizacja bułgarskiego lotnictwa myśliwskiego opóźni się do 2030 r. (BNR), a widoczną odpowiedzią sojuszu na niezweryfikowane zagrożenie był telefon. Jeśli Sofia chce, by opinia publiczna odczytała Bezmer jako przygotowanie, a nie polityczny teatr, jej ministerstwo obrony i planiści NATO muszą pokazać, co konkretnie zmieniłoby się po potwierdzeniu zagrożenia. Na razie tej odpowiedzi nie przedstawiono.