Bułgaria wstrzymuje płatności za gaz

Bułgarski państwowy koncern Bulgargaz miał płacić tureckiemu Botasowi około 1 mln BGN dziennie, czyli mniej więcej 512 tys. EUR, za moce w terminalach i gazociągach, których w większości nie wykorzystywał. W efekcie narósł dług szacowany na 360 mln USD, a zerwanie kontraktu mogłoby oznaczać roszczenia sięgające 3 mld BGN (BTA, EUAlive). Podpisane w tym miesiącu 15-miesięczne zamrożenie warunków zatrzymuje odpływ gotówki. Nie rozwiązuje jednak podstawowego problemu: Bułgaria wciąż musi udowodnić, że zarezerwowane moce da się zamienić w realny biznes.

Jak kontrakt kryzysowy stał się stałym kosztem

Umowa pochodzi ze stycznia 2023 r. Bułgaria była wtedy świeżo po odcięciu od rosyjskiego gazu rurociągowego i szukała alternatywnych dostaw w trybie awaryjnym. Bulgargaz zarezerwował duży dostęp do tureckich terminali LNG, czyli instalacji, w których skroplony gaz przywożony statkami jest ponownie zamieniany w gaz przesyłany rurociągami, oraz do infrastruktury prowadzącej ten gaz do granicy bułgarskiej (EUAlive). Kontrakt miał obowiązywać do 2035 r. i opierał się na formule take-or-pay: opłaty należało wnosić niezależnie od tego, czy gaz faktycznie płynął.

Taki mechanizm ma sens tylko wtedy, gdy istnieją odbiorcy zdolni wypełnić zarezerwowaną przepustowość. Bułgaria ich nie miała. Po trasie nie było nabywców gotowych przejąć takiego wolumenu, a regionalny hub handlowy, który pozwoliłby odsprzedawać niewykorzystane moce, nie powstał. O tych samych klientów zabiegały już konkurencyjne szlaki z Grecji i Chorwacji. Dzienne opłaty biegły więc dalej, aż złożyły się na dług, który premier Bułgarii potwierdził w tym miesiącu.

Po zamrożeniu umowy Bulgargaz ma płacić wyłącznie za faktycznie wykorzystaną przepustowość, podczas gdy obie strony renegocjują warunki kontraktu (Investing.com, 3e-news). Stałe zobowiązanie staje się kosztem zmiennym. To realna ulga finansowa, ale nie umorzenie długu i nie dowód, że rynek chce korzystać z tej trasy.

Grecja już robi to, co Bułgaria dopiero obiecuje

Wicepremier Iwo Christow przekonuje, że kontrakt może się jeszcze zwrócić, jeśli Bułgaria stanie się „bramą energetyczną” dla Europy Wschodniej (BNR). Logika jest prosta: LNG trafia do Turcji, następnie przez Bułgarię idzie dalej do Węgier lub Rumunii, a cena dostarczona, czyli końcowy koszt po doliczeniu opłat terminalowych, przesyłowych i marży handlowej, okazuje się niższa niż na konkurencyjnych trasach. Jeżeli wolumen jest wystarczający, zarezerwowane moce zaczynają na siebie pracować. Problem polega na tym, że popyt trzeba pokazać w umowach, nie w strategii.

Grecja takie umowy już ma. Na północno-południowym korytarzu gazowym grecka spółka Metlen zarezerwowała 20 GWh dziennie przepustowości do 2031 r. (Euro2day). Pierwsza długoterminowa aukcja na tym korytarzu wypełniła ponad 45% oferowanych mocy eksportowych, a zobowiązania sięgają 2040 r. (World Energy News). Są konkretni kupujący, pieniądze i opublikowane stawki. Bułgarska trasa przez Turcję na razie tego nie ma.

Podatnik czeka na końcu rurociągu

Zamrożenie umowy daje coś obu stronom. Bulgargaz zyskuje 15 miesięcy na znalezienie klientów lub zmianę warunków kontraktu. Botas i Turcja unikają sporu sądowego, a zarazem utrzymują narrację o swojej roli regionalnego węzła gazowego (BNR).

Ryzyko zostaje jednak po stronie bułgarskich podatników. Bulgargaz jest spółką państwową. Premier twierdzi, że spłata długu w wysokości 360 mln USD „nie obciąży” Bułgarii (BTA), ale nie wyjaśnił, jak państwowa firma ma wchłonąć stratę tej skali bez przerzucenia jej dalej. Jeżeli stałe opłaty wrócą, a renegocjacje nie przyniosą efektu, koszt pojawi się w jednej z trzech form: wsparcia budżetowego, wyższych taryf regulowanych albo odłożonych inwestycji. Mechanizm jest bezpośredni: gdy spółka państwowa nie pokrywa kosztów, rachunek z czasem trafia do sektora publicznego.

Potencjalni odbiorcy regionalni, w tym Węgry, skorzystają tylko wtedy, gdy renegocjowana trasa zaoferuje gaz tańszy od dostępnych alternatyw. Budapeszt patrzy na cenę, nie na ambicje Sofii (24 Chasa). W tym samym czasie grecki korytarz wypełnia się kolejnymi kontraktami. Każdy miesiąc, który Bułgaria poświęca na restrukturyzację, konkurenci wykorzystują na podpisywanie umów.

Bułgaria kupiła sobie 15 miesięcy. Teraz musi pokazać dowód: podpisany popyt przy taryfie, którą nabywcy rzeczywiście zaakceptują. Bez tego zamrożenie kontraktu będzie odroczeniem problemu, nie modelem biznesowym.