Bułgaria musi ciąć deficyt do 2029

Do 2029 r. Bułgaria ma sprowadzić deficyt budżetowy niemal o połowę. Rada UE objęła kraj procedurą nadmiernego deficytu, czyli formalnym trybem korekty dla państw, które przekraczają wspólne limity fiskalne Unii (BTA, Council). Sofia musi do 15 października 2026 r. przedstawić plan konsolidacji: pokazać, czy zamierza zmniejszać deficyt przez ograniczenie wydatków, podwyżki podatków, czy połączenie obu tych metod. Do końca dekady deficyt ma spaść poniżej 3% PKB. W praktyce oznacza to, że bułgarska polityka budżetowa na najbliższe trzy lata została wpisana w unijny harmonogram kontroli.

Procedura nadmiernego deficytu nie jest automatyczną karą. To ścieżka nadzoru przewidziana w art. 126 traktatu UE: Komisja stwierdza naruszenie, Rada je potwierdza, a państwo dostaje limity wydatkowe i regularne punkty kontrolne. W przypadku Bułgarii, która przyjęła euro w styczniu 2025 r., późniejsze etapy mogą już obejmować sankcje finansowe. Bruksela dostała więc instrument realnego nacisku.

Jak ciasne będą ograniczenia

Planowany deficyt Bułgarii na 2026 r. wynosi 5,4% PKB według unijnej miary sektora instytucji rządowych i samorządowych, obejmującej administrację centralną, samorządy i fundusze ubezpieczeń społecznych (BTA). To niemal dwa razy więcej niż próg dopuszczalny w UE.

Po reformie unijnych reguł fiskalnych Bruksela będzie patrzeć przede wszystkim na tempo wzrostu wydatków, a nie wyłącznie na końcowy poziom deficytu. Rada ograniczyła roczny wzrost wydatków netto Bułgarii do 4,2% w 2026 r., 3,4% w 2027 i 2028 r. oraz 3,2% w 2029 r. (24 Chasa). Postępy mają być oceniane co sześć miesięcy (Digi24). Jeśli Komisja uzna, że Sofia nie wykonała zaleceń, Rada może zaostrzyć warunki.

Kto zapłaci za korektę

Propozycje bułgarskiego ministerstwa finansów już pokazują, gdzie może pojawić się presja. Po stronie dochodów z pracy: wyższy limit podstawy składek na ubezpieczenia społeczne, czyli pułap dochodu, od którego naliczane są obciążenia płacowe; częściowe finansowanie własnych składek przez urzędników; oraz nowy wzór ustalania płacy minimalnej. Po stronie konsumpcji: droższe winiety drogowe i papierosy. Po stronie dochodów kapitałowych: podwyżka podatku od dywidend z 5% do 10% (Fakti).

Żadna z tych zmian nie jest jeszcze prawem. Widać jednak logikę redystrybucji kosztów. Wyższe składki zmniejszają pensję netto i podnoszą koszt zatrudnienia. Podwyżki winiet i akcyzy na tytoń mocniej uderzają w gospodarstwa o niższych dochodach, bo stałe opłaty zabierają większą część ich budżetu. Podwojenie podatku od dywidend jest jedynym elementem pakietu wymierzonym bezpośrednio w właścicieli kapitału.

Niezależna bułgarska Rada Fiskalna ostrzegła, że projekt budżetu na 2026 r. opiera się raczej na drobnych korektach wydatkowych i finansowaniu długiem niż na trwałych oszczędnościach. Według jej prognozy dług publiczny ma wzrosnąć do 51,1 mld EUR, czyli 35,7% PKB, na koniec 2028 r. (Fakti). To nadal wyraźnie poniżej unijnego progu 60%, ale kierunek jest jednoznacznie wzrostowy.

Rumuńskie ostrzeżenie

Rumunia pokazuje, co dzieje się, gdy korekta przeciąga się latami. Bukareszt pozostaje w procedurze nadmiernego deficytu od 2020 r., a termin zejścia z deficytem został już przesunięty na 2030 r. EBC wskazuje, że Rumunia nie ma sprowadzić deficytu poniżej 3% przed końcem 2027 r. (ECB). Doradca gubernatora rumuńskiego banku centralnego ostrzegł, że deficyt lepiej obniżać dobrowolnie, zanim tempo narzucą rynki albo instytucje, przypominając, że same koszty odsetkowe sięgnęły tam około 3% PKB (Agerpres).

Niemieckie media opisują przypadek Bułgarii jako rutynowe zastosowanie reguł po wejściu do strefy euro, a nie szczególne traktowanie Sofii (FAZ). W unii walutowej Bułgaria nie może już poprawiać konkurencyjności przez osłabienie własnej waluty. Cały ciężar dostosowania przechodzi więc na płace, podatki i wydatki publiczne.

Pierwszy sprawdzian nadejdzie 15 października, gdy Sofia złoży plan naprawczy razem z projektem budżetu na 2027 r. Kluczowe będzie to, czy rząd pokaże trwałe oszczędności, czy kolejną serię zabiegów księgowych poprawiających wynik jednego roku kosztem następnego. Emeryci, pracownicy o niskich płacach, sektor publiczny i małe firmy odczują limity wydatkowe inaczej. Dopóki ten podział kosztów nie będzie jasny, procedura nadmiernego deficytu pozostaje brukselskim wskaźnikiem. W Bułgarii stanie się budżetem, z którym ktoś będzie musiał żyć.