Bułgaria dzieli węgiel dla €400 million

Bułgaria ma już nie miesiące, lecz tygodnie. Wicepremier Atanas Pekanow powiedział w parlamencie, że krajowi zostało 45 dni na domknięcie wszystkich zaległych reform zapisanych w krajowym planie odbudowy (Fakti). Największą przeszkodą nie jest nowa inwestycja ani spór o przetarg, lecz zmiana właścicielska w energetyce: wyprowadzenie dwóch spółek węglowych z państwowego holdingu. Bez tego Sofia może nie dostać ok. 400 mln EUR z funduszy unijnych.

Chodzi o pieniądze z Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności, czyli RRF — unijnego programu po pandemii, w którym wypłaty są uzależnione od wykonania konkretnych reform i kamieni milowych (European Commission, Regulation EU 2021/241). Jeśli państwo nie dowozi reformy, Komisja Europejska może obniżyć albo wstrzymać płatność. Ostatni bułgarski wniosek o wypłatę ma opiewać na prawie 1,7 mld EUR i musi zostać złożony do 31 sierpnia (BTA). Bruksela pokazała już, że traktuje ten mechanizm dosłownie: przy czwartym wniosku Bułgarii na 1,1 mld EUR uznała 23 z 26 kamieni milowych i zatrzymała środki za niewykonane zobowiązania (Mirage News).

Dlaczego podział holdingu ma znaczenie

Sama reforma brzmi technicznie: kopalnia Mini Maritsa East i elektrownia TPP Maritsa East 2 mają zostać wyłączone z Bulgarian Energy Holding, państwowej grupy znanej jako BEH. Minister energii Iwa Petrowa potwierdziła, że jest to wiążące zobowiązanie z planu odbudowy i nie da się go po prostu odwrócić (BTA).

Dla Brukseli sens tej operacji jest prosty. W ramach BEH zyskowne segmenty, takie jak handel gazem czy sieci elektroenergetyczne, mogą po cichu przykrywać straty węgla. Taki mechanizm krzyżowego subsydiowania zaciera realny koszt utrzymywania sektora przy życiu. Po wydzieleniu spółek węglowych ich rachunek stanie się widoczny: jeśli państwo chce dalej dopłacać do kopalni i elektrowni, będzie musiało pokazać to w budżecie, a nie ukrywać wewnątrz grupy kapitałowej (Mirage News).

Od budżetu do listy płac

Jeżeli ostatnia płatność z RRF utknie, pierwsze uderzenie przyjmie budżet państwa. Pekanow określił poprzednią transzę jako kluczową dla finansów publicznych, a jednocześnie przyznał, że mniej niż połowa pieniędzy z planu odbudowy rzeczywiście trafiła dotąd do beneficjentów projektów (Fakti). Opóźnienie oznacza więc dla Sofii wybór między większym zadłużeniem, cięciami w innych miejscach albo wolniejszym regulowaniem należności wobec wykonawców.

Znacznie bardziej namacalny problem widać w regionie węglowym. Petrowa ujawniła, że sama Mini Maritsa East potrzebowała w jednym miesiącu ok. 50 mln EUR na wynagrodzenia i koszty bieżące, przy wzroście kosztów pracy o ok. 8% i usług zewnętrznych o ok. 12% (BTA). Spółka nie jest w stanie sama sfinansować listy płac. Lukę zasypuje państwo. Zamrożenie środków unijnych nie tworzy tego problemu, ale odbiera rządowi część przestrzeni, z której dotąd go finansował.

Petrowa obiecała, że nie będzie zamykania zakładów ani masowych zwolnień (Nova). Alternatywa ma być pośrednia: ok. 500 mln EUR z unijnego Funduszu Sprawiedliwej Transformacji mogłoby zostać przeznaczone na rekultywację terenów, strefy przemysłowe i nowych pracodawców w regionie. Pekanow powiedział jednak w parlamencie, że te środki nie mogą trafić bezpośrednio do dwóch spółek węglowych, choć mogłyby one pracować jako podwykonawcy. Dla pracowników Maritsa East różnica jest zasadnicza: fundusze transformacyjne mogą porządkować grunty i budować drogi, ale nie gwarantują kolejnej wypłaty.

Bułgaria nie jest jedynym państwem, które ściga się z kalendarzem. Rumunia może stracić ponad 4,5 mld EUR, jeśli przed podobnym terminem nie uchwali sześciu ustaw reformujących system zapisany w jej planie odbudowy (Digi24). Ponieważ RRF wygasa z końcem 2026 r., każda niedokończona reforma zaczyna mieć bezpośrednią cenę budżetową (Regulation EU 2021/241).

Bułgarski przypadek jest jednak ostrzejszy. Sporna reforma nie dotyczy opóźnionego zamówienia publicznego, lecz sposobu zarządzania sektorem, w którym państwo już dziś dopłaca do pensji, a lokalny opór polityczny jest realny. RRF działa tu dokładnie tak, jak został zaprojektowany: pieniądze mają płynąć dopiero po wykonaniu reform. Dla rządów, które podpisały zobowiązania, a potem próbowały je odwlekać, właśnie w tym tkwi cały problem.