Bułgaria rozbija wschodni front NATO

Gdy państwa wschodniej i północnej Europy próbują zbudować wspólny język wobec Rosji, problemem nie jest tylko to, kto podpisuje deklaracje. Ważniejsze jest, czy ten język da się później przenieść do instytucji, w których obowiązuje jednomyślność. Od tej różnicy zależy, czy mamy do czynienia z politycznym sygnałem, czy z realną blokadą decyzji.

25 czerwca siedmiu przywódców podpisało deklarację gdańską, uznając Rosję za najpoważniejsze bezpośrednie i długoterminowe zagrożenie dla własnego bezpieczeństwa. Bułgaria podpisu odmówiła (PISM). Sama odmowa nie zatrzymała żadnego planu wojskowego ani unijnej sankcji. Ma jednak znaczenie, bo Sofia jest zarazem członkiem UE i NATO na Morzu Czarnym, czyli blisko wojny Rosji przeciw Ukrainie. Kilka tygodni przed szczytem NATO w Ankarze pękł obraz jednolitej wschodniej flanki.

Format, który nie może nikogo zmusić

Format gdański nie jest NATO działającym jako całość. To grupa państw, które same uznały, że potrzebują ostrzejszego kursu wobec Rosji i chcą popychać w tym kierunku zarówno Brukselę, jak i Sojusz. Deklarację podpisały Polska, Estonia, Łotwa, Litwa, Szwecja, Finlandia i Rumunia, a także przewodnicząca Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen oraz unijny komisarz ds. obrony Andrius Kubilius (PISM, Euronews).

PISM wyraźnie odróżnia tę platformę od starszej Bukareszteńskiej Dziewiątki, czyli szerszego formatu wschodnich członków NATO, obejmującego także państwa bardziej ambiwalentne wobec Rosji, w tym Bułgarię. Grupa gdańska powstała właśnie dlatego, że B9 nie była w stanie utrzymać jednolitej diagnozy zagrożenia.

Europa działa warstwowo. Decyzje NATO wymagają konsensusu wszystkich sojuszników. Unijne sankcje potrzebują jednomyślności w Radzie UE, gdzie każde państwo ma prawo weta. Zanim jednak formalne instytucje podejmą decyzję, mniejsze koalicje często próbują najpierw narzucić język debaty i zdefiniować zagrożenie (NATO, Rada UE). Gdańsk należy do tej trzeciej, nieformalnej warstwy. Jego siłą jest presja polityczna, nie moc prawna.

Odmowa osłabia sygnał, nie łańcuch dowodzenia

Stanowisko Bułgarii nie unieważniło żadnego zobowiązania traktatowego ani unijnego instrumentu. Gwarancja wzajemnej obrony z art. 5 NATO pozostaje bez zmian. Niemcy i Holandia niezależnie przejmowały nową rolę dowódczą wobec Estonii i Łotwy przed szczytem w Ankarze, co pokazuje, że konkretne ustalenia wojskowe mogą iść naprzód niezależnie od listy podpisów pod regionalną deklaracją (DW).

Koszt jest polityczny. Dla państw bałtyckich nazwanie Rosji nie jest ćwiczeniem retorycznym. Estoński minister spraw zagranicznych ostrzegał przed każdym porozumieniem, które oddawałoby najbardziej narażone państwa warunkom Moskwy (ERR). Jeżeli sojusznik z Morza Czarnego odmawia nazwania tego samego zagrożenia, przeciwnicy mogą odczytać to jako dowód nierównej woli politycznej na flance. Dzieje się to w momencie, gdy przywódcy NATO sami przyznają, że w razie rosyjskiego ataku nie mają pewności co do skali amerykańskiego wsparcia (The Guardian).

Rumuńskie relacje ujęły postawę Bułgarii przez pryzmat wypowiedzi prezydenta Rumena Radewa o interesie narodowym, a nie jako kryzys zaufania (Digi24). To ważne rozróżnienie: Bukareszt nie traktuje Sofii jak państwa wrogiego, lecz jak partnera niewiarygodnego w sprawie języka zagrożenia.

Sofia daje Budapesztowi osłonę

Węgierskie media prorządowe szybko włączyły bułgarską odmowę do krajowej narracji. Mandiner przedstawił ją jako dowód, że po zmianie stanowiska Viktora Orbána inne państwo przejęło rolę outsidera, a weta nie są w Unii węgierską specjalnością (Mandiner). Portfolio informowało z kolei, że Budapeszt niespodziewanie dopuścił postęp w otwieraniu nowego klastra negocjacji akcesyjnych Ukrainy z UE, podczas gdy Bułgaria osobno domagała się usunięcia języka wzywającego do otwierania kolejnych rozdziałów (Portfolio). Dla Budapesztu Sofia jest użyteczna, bo pozwala Węgrom wyglądać na bardziej konstruktywne niż dotąd.

Formalny test dopiero nadchodzi

Prawdziwy sprawdzian zacznie się wtedy, gdy Bułgaria przeniesie swoje gdańskie stanowisko do sal, w których potrzebny jest konsensus. Sojusznicy nadal dopracowywali wspólne zapisy o Rosji w deklaracji szczytu NATO w Ankarze, wymagającej zgody wszystkich państw członkowskich (European Pravda). Jeżeli Sofia zablokuje ten język, problem stanie się już kwestią konsensusu. Jeżeli zatrzyma podobne sformułowania w Radzie UE przy kolejnym pakiecie sankcyjnym, będzie to weto.

Do tego momentu bułgarska odmowa pozostaje między różnicą zdań a obstrukcją. Koalicja może szybciej uzgodnić język zagrożenia, niż udowodnić, że każde państwo wystawione na rosyjską presję przeniesie ten język do realnych decyzji.