Bułgaria czeka na kontrakty obronne

Komisja Europejska przelała Bułgarii 489,3 mln EUR 28 sierpnia. To pierwsza płatność dla Sofii z programu SAFE, czyli unijnego instrumentu pożyczkowego na obronność (Club Z, Economic.bg). Mechanizm SAFE (Security Action for Europe) pozwala Komisji pożyczyć na rynkach kapitałowych 150 mld EUR, korzystając z ratingu kredytowego UE, a następnie udzielać państwom członkowskim pożyczek tańszych niż te, które wiele z nich uzyskałoby samodzielnie (EUR-Lex, Consilium).

W bułgarskich mediach przelew opisano jako pieniądze na rakiety, haubice i radary. To jednak wyprzedza fakty. Nie chodzi o dotację, lecz o zaliczkę. Sofia dostała pierwsze 15% z 3,26 mld EUR pożyczki, którą trzeba będzie spłacić. Teraz rząd musi zamienić zapis księgowy na podpisane umowy, miejsca w harmonogramach produkcyjnych i sprzęt rzeczywiście przekazany armii (Sega, The Sofia Globe).

Tanie finansowanie, realny dług

Pożyczki z SAFE mogą być rozłożone nawet na 45 lat, z karencją sięgającą dziesięciu lat. Państwa same wybierają sprzęt, podpisują kontrakty zakupowe i z czasem spłacają Komisję. Kolejne transze są uzależnione od wykazania postępów; jeśli warunki nie zostaną spełnione, Komisja może ograniczyć lub wstrzymać wypłaty (EUR-Lex, JD Supra).

Dla Bułgarii ta pożyczka oznacza wzrost długu publicznego. To ma znaczenie, bo budżet Sofii na 2026 r. zakłada już deficyt na poziomie 5,7% PKB, a finansowanie z SAFE mieści się w limicie nowego długu państwowego (Focus). Niższe oprocentowanie pomaga. Nie sprawia jednak, że wydatek znika z rachunków państwa.

Dziewięć pozycji zakupowych, jedna podpisana umowa

Bułgarski plan obejmuje dziewięć grup zdolności: radary 3D, naziemną obronę powietrzną i przeciwrakietową, samobieżne haubice, drony, amunicję krążącą, wyrzutnie rakiet, systemy przeciwdronowe, pojazdy transportowe, pociski VL MICA oraz amunicję 155 mm (Novini.bg, Otbrana.com). Publicznie da się dziś prześledzić tylko jeden podpisany i ratyfikowany kontrakt: zakup siedmiu radarów 3D w ramach umowy ramowej z francuską państwową agencją zakupową. Dokument podpisano w Paryżu 12 czerwca, a bułgarskie Zgromadzenie Narodowe ratyfikowało go 30 lipca (The Sofia Globe). Dostępne publikacje nie pokazują, jak pierwsze 489,3 mln EUR ma zostać podzielone między dziewięć linii projektowych.

Właśnie między listą zakupów a podpisaną umową leży zasadnicze napięcie. Wykonanie programu zależy od bułgarskiego resortu obrony, administracji odpowiedzialnej za zamówienia i wybranych dostawców. Każdy etap wymaga decyzji politycznej, oceny technicznej i negocjacji kontraktowych, zanim sprzęt trafi do wojska.

Kontrast z Rumunią jest wyraźny. Bukareszt otrzymał pierwszą transzę 2,5 mld EUR z całkowitej puli SAFE wynoszącej 16,7 mld EUR i ma już publicznie podpisane umowy na 298 bojowych wozów piechoty Lynx, systemy przeciwdronowe, okręty patrolowe i amunicję. Rheinmetall zapowiedział dostawy w latach 2028-2030 (AGERPRES, Digi24). Przewaga Rumunii nie polega wyłącznie na skali. Bukareszt przeszedł od pieniędzy do kontraktów. Sofia jeszcze nie.

Presja europejskiego komponentu

SAFE nie jest tylko tańszym kredytem. Program ma warunki przemysłowe. Wykonawcy co do zasady muszą mieć siedzibę w UE, Europejskim Obszarze Gospodarczym albo Ukrainie, a komponenty spoza tych obszarów nie mogą przekraczać 35% kosztów (CMS France). Przy systemach wrażliwych, takich jak obrona powietrzna czy drony strategiczne, wymogi idą dalej: Europa musi zachować prawo do modyfikacji sprzętu bez zgody dostawców zewnętrznych (French Senate).

Francja, której firmy KNDS i MBDA mogą na tym skorzystać, przekonuje, że dług gwarantowany przez UE powinien budować europejskie zdolności przemysłowe, a nie subsydiować konkurentów z USA czy Korei (Zone Militaire). Argument przeciwny jest praktyczny: pilne luki wojskowe Europy nie zawsze da się szybko wypełnić przez kwalifikujące się łańcuchy dostaw, a ograniczenia mogą spowolnić zakupy sprawdzonych systemów, na których państwa wschodniej flanki opierały się od 2022 r. (Emerging Europe). Sama Europejska Agencja Obrony ostrzegała, że wyższe budżety nie rozwiążą problemu słabej koordynacji w rozdrobnionym europejskim przemyśle obronnym (Euractiv).

Dla Bułgarii, której lista obejmuje zarówno francuskie haubice CAESAR, jak i amerykański system rakietowy obrony wybrzeża, każdy zakup musi przejść przez filtr europejskiego komponentu, nie opóźniając przy tym pilnych zdolności. Sofia przeszła od przydziału do gotówki. Teraz dowodem będą kolejno: podpisane kontrakty, terminy dostaw i sprzęt w jednostkach. Dopóki tego ciągu nie widać, 489,3 mln EUR pozostaje faktem fiskalnym, a nie wojskowym.