Bułgaria chce osłony NATO po atakach dronów

Po atakach dronów na statki handlowe u bułgarskiego wybrzeża Sofia zwróciła się do sojuszników z NATO o myśliwce, pociski ziemia–powietrze, systemy do zwalczania dronów, samoloty patrolowe i widoczną obecność sił sojuszniczych na wodach terytorialnych (BTA, Reuters). Statek trafiony najbliżej Bułgarii znajdował się poza jej wodami terytorialnymi, a opublikowany wniosek nie wyjaśnia, kto miałby chronić jednostki na tych akwenach (Bulgarian transport ministry). Ambasadorowie NATO omówią wniosek w przyszłym tygodniu; żadna decyzja jeszcze nie zapadła (Reuters).

16 października minister obrony Dimitar Stoyanov poinformował, że napisał do sekretarza generalnego NATO Marka Ruttego i naczelnego dowódcy sił sojuszniczych w Europie Alexusa Grynkewicha, prosząc o „pełne dostępne spektrum” wsparcia (Radio Bulgaria). Nie wskazał typu samolotów, liczebności sił, bazy ani terminu ich rozmieszczenia. Przyznał też, że zasoby sojuszników są ograniczone, a o ten sam sprzęt zabiegają Rumunia i państwa bałtyckie.

Gdzie na morzu przebiega granica

13 października trzy drony trafiły w pływający pod banderą Malty statek Chelsea 3, około 17–18 mil morskich na wschód od miasta Byala. Całą, 15-osobową załogę uratowano (Bulgarian transport ministry). Miejsce ataku leży poza bułgarskim morzem terytorialnym, w strefie, w której Sofia ma prawa gospodarcze, ale nie pełną suwerenność. Myśliwce, baterie rakietowe i okręty sojusznicze na wodach terytorialnych chroniłyby wybrzeże i porty, lecz same nie osłoniłyby miejsca, w którym trafiono Chelsea 3.

Na tym się nie skończyło. Drugi statek, HS Dignity, zatonął u wybrzeży Bułgarii, a poszukiwania 11 zaginionych marynarzy zakończono 14 października (AP). Straty odnotowała także Rumunia: tankowiec Wine Trader zapalił się 15 października w pobliżu Suliny, a siedmiu marynarzy uznano za zaginionych (Romanian Naval Authority). To część szerszej fali zdarzeń, o której pisaliśmy wcześniej (To Brief).

Formalnie nie ustalono, kto wysłał drony. Premier Bułgarii Rumen Radev powiedział, że ich wzorzec wskazuje na Moskwę, ale jego kraj nie potrafi tego udowodnić. Rumuńska minister spraw zagranicznych Oana Țoiu wprost obwiniła Rosję (AGERPRES), natomiast prezydent Nicușor Dan stwierdził, że Rumunia nie jest w stanie technicznie ustalić, skąd nadleciały drony (HotNews).

Dlaczego Sofia potrzebuje myśliwców sojuszników

Bułgaria ma już nowe myśliwce, ale nie może jeszcze skierować ich do działań bojowych. F-16 dotarły do kraju, lecz dowódca sił powietrznych poinformował 16 października, że nie weszły do służby bojowej (BTA). Ministerstwo obrony zakłada, że osiągną gotowość w 2027 r. (Bulgarian defence ministry).

Unijne pieniądze są dostępne, ale nie rozwiązują pilnej potrzeby. Komisja Europejska wypłaciła Bułgarii 489,3 mln EUR zaliczki w ramach SAFE, unijnego programu pożyczek na zakupy obronne o wartości około 3,3 mld EUR (European Commission). Pożyczki pozwalają zawierać kontrakty. Nie sprawią, że w tym miesiącu nad Morzem Czarnym pojawią się samoloty.

Co może przynieść spotkanie w przyszłym tygodniu

Ambasadorowie spotkają się jako Rada Północnoatlantycka, najwyższy organ polityczny NATO. Decyzje zapadają tam na zasadzie konsensusu, więc każde państwo sojusznicze może je zablokować (NATO). Zgoda oznaczałaby zobowiązanie NATO do reakcji, ale nie przekazanie sprzętu. Sojusz niemal nie dysponuje własnymi myśliwcami. Samoloty i baterie rakietowe muszą udostępnić rządy państw członkowskich, więc o realnym wsparciu zdecydują stolice, które mają wolny sprzęt.

Ochrona statków na otwartym morzu jest trudniejsza. Anonimowe źródło w rumuńskim resorcie obrony powiedziało AP, że rumuńskie okręty nie mają obrony przeciwlotniczej, która pozwoliłaby im eskortować statki handlowe przez akwen zagrożony atakami dronów (AP). Samoloty patrolowe mogłyby poprawić obserwację akwenów oddalonych od brzegu. Ujawniony wniosek nie wyjaśnia, czy statki handlowe miałyby być tam eskortowane lub bronione.

Ryzyko wykracza daleko poza dwa państwa nadbrzeżne. Chelsea 3 pływał pod banderą Malty, a wśród członków załogi byli Ukraińcy i Azerowie; statek płynął do Mołdawii. W lipcu przez Morze Czarne wysyłano około 80% ukraińskiego eksportu zbóż i nasion oleistych (European Commission). Jeśli armatorzy i załogi uznają ten szlak za niebezpieczny, ucierpią zarówno ukraińskie dochody z eksportu, jak i bułgarskie porty.

Bułgaria prosi sojuszników o wypełnienie luki, której jej własne myśliwce nie zlikwidują przed osiągnięciem gotowości bojowej w 2027 r. (Bulgarian defence ministry). W przyszłym tygodniu ambasadorowie mogą uzgodnić, że NATO powinno zareagować, ale o tym, co rzeczywiście wzleci i wypłynie w morze, zdecydują rządy krajowe. Wniosek obejmuje bułgarską przestrzeń powietrzną, wybrzeże i morze terytorialne. Sofia i rządy gotowe wysłać sprzęt wciąż muszą rozstrzygnąć, czy ktokolwiek będzie bronił statków handlowych na wodach, gdzie trafiono Chelsea 3.