Bułgaria głosuje nad tankowcami USA

Bułgarski rząd skierował do parlamentu wniosek o zgodę na czasowe rozmieszczenie amerykańskich samolotów do tankowania w powietrzu w bazie Bezmer. Chodzi o wsparcie operacji USA na Bliskim Wschodzie, a nie o rutynowe działania NATO (BTA, Reuters/Yahoo). Zgoda miałaby objąć do ośmiu maszyn KC-135, maksymalnie 250 żołnierzy i personelu pomocniczego oraz sprzęt logistyczny. Termin jest ograniczony: od 24 lipca do 1 października.

Sam wynik głosowania nie budzi większych wątpliwości. GERB-UDF, główna siła koalicji rządzącej, zapowiedziała poparcie, przedstawiając decyzję jako dowód wiarygodności sojuszniczej (BTA). Za wnioskiem opowiedział się także DPS/MRF Deliana Peewskiego (Fakti). Ciekawsze jest więc nie to, czy parlament się zgodzi, lecz to, że w ogóle został zapytany. Ponieważ misja ma wspierać amerykańskie działania bliskowschodnie, rząd nie zamknął sprawy decyzją resortu obrony, tylko przekazał ją Zgromadzeniu Narodowemu (Fakti). W południowej i wschodniej Europie podobna logistyka USA bywa obsługiwana na podstawie stałych porozumień, bez nowego publicznego głosowania.

Do czego służą tankowce i dlaczego Bezmer

KC-135 to samoloty, które uzupełniają paliwo innym maszynom w locie. Dzięki nim myśliwce, bombowce i samoloty rozpoznawcze mogą operować dalej od własnych baz i dłużej pozostawać w powietrzu bez konieczności lądowania blisko strefy konfliktu (U.S. Air Force). Bezmer rozwiązuje konkretny problem operacyjny: gdy miejsca dla tankowców w bazach położonych bliżej Bliskiego Wschodu są zajęte albo politycznie kłopotliwe, południowo-wschodnia Bułgaria daje Amerykanom zaplecze położone dalej od pierwszej linii (The War Zone).

Rozmieszczanie obcych wojsk i korzystanie z baz pozostaje w traktatach unijnych sprawą suwerenności państw członkowskich, dlatego Bruksela nie ma tu roli decyzyjnej. UE może mówić o ambicjach geopolitycznych, ale o tym, kto i w jakim celu używa europejskiego terytorium, nadal rozstrzygają stolice. Różnica polega na tym, że jedne społeczeństwa dostają choćby formalną możliwość zgody, a inne nie dostają jej wcale.

Trzy odcienie nieprzejrzystości państwa-gospodarza

Luka odpowiedzialności nie wygląda wszędzie tak samo. Bułgaria znajduje się po stronie większej przejrzystości. Grecja, Włochy i Cypr pokazują kolejne warianty modelu, w którym decyzja znika za ramową umową, praktyką rządu albo statusem terytorium.

W Grecji amerykańsko-grecka umowa o wzajemnej współpracy obronnej daje USA szeroki dostęp do uzgodnionych obiektów. Baza Souda Bay na Krecie obsługuje działania w Europie, Afryce i na obszarze odpowiedzialności amerykańskiego Dowództwa Centralnego, co wynika z opisu samej US Navy (U.S. Navy CNIC). Grecki parlament zatwierdził ogólne porozumienie (U.S.-Greece MDCA), ale nie głosuje osobno nad każdą misją. Po podpisaniu ramy poszczególne operacje przechodzą przez system bez odrębnej publicznej autoryzacji.

We Włoszech problem jest bardziej politycznie sporny. Parlament kontroluje wysyłanie włoskich sił zbrojnych za granicę, a komisje obu izb zatwierdziły ostatnie rządowe decyzje dotyczące misji międzynarodowych (Adnkronos). Inaczej traktowane jest korzystanie z włoskiego terytorium przez sojuszników. Gdy Ruch Pięciu Gwiazd zażądał od premier Giorgii Meloni wyjaśnień w sprawie roli Włoch w tym, co nazwał nielegalną wojną Trumpa (Notizie Geopolitiche), resort obrony odpowiedział, że działania mieściły się w porozumieniach już wcześniej zatwierdzonych (Il Riformista). W praktyce Rzym uznał więc, że nowego głosowania nie potrzeba.

Cypr jest przypadkiem najdalej idącym. Brytyjska baza Akrotiri nie jest cypryjskim terytorium, na którym stacjonują brytyjskie siły. To suwerenne terytorium brytyjskie, zachowane po porozumieniach niepodległościowych z 1960 r. Cypryjski parlament nie ma operacyjnego weta wobec tego, co dzieje się w granicach bazy, choć sama wyspa ponosi polityczne i bezpieczeństwowe skutki działań związanych z Bliskim Wschodem (AOAV).

Odpowiedzialność, którą wymusza Bułgaria

W tych pięciu przypadkach nie ma jednego modelu i właśnie to jest sednem sprawy. Bułgaria stawia pytanie przed parlamentem, określa czas pobytu i funkcję misji. Grecja przekazała zgodę przez ramowe porozumienie. Włochy uznają logistykę sojuszniczą za objętą wcześniejszymi umowami. Cypr w sprawie Akrotiri nie decyduje wcale. Każde rozwiązanie daje inny poziom demokratycznej widoczności tej samej rzeczywistości: europejska geografia wzmacnia amerykański zasięg wojskowy na Bliskim Wschodzie.

Bułgarskie głosowanie jest najbardziej przejrzystą wersją tej transakcji. Jest też wersją rzadką. Inne państwa-gospodarze powinny jasno powiedzieć, kiedy logistyka sojusznicza przestaje być zwykłą administracją wojskową, a staje się wsparciem operacji wymagającym świeżej zgody parlamentu. Grecki model stałego dostępu, włoska doktryna „pokrycia traktatowego” i cypryjski układ suwerennych baz pozwalają tego pytania unikać. Parlamenty i opinia publiczna mają prawo znać odpowiedź.