Bułgaria liczy koszt zbrojeniowego długu

Ile państwo powinno pożyczyć na armię, jeśli harmonogram spłat przeżyje każdy rząd, który będzie ten dług obsługiwał?

Bułgarski rząd 15 lipca skierował do parlamentu umowę kredytową na 3,26 mld EUR, podpisaną w ramach SAFE, czyli unijnego instrumentu pożyczkowego na wydatki obronne (24 Chasa). Warunki wyglądają korzystnie: nawet dziesięć lat karencji przed rozpoczęciem spłaty kapitału i łączny okres finansowania rozciągnięty na 45 lat (Sofia Globe). Tani kredyt pozostaje jednak długiem. Ostatnie raty mogłyby przypaść dopiero na 2071 r., a posłowie mają zatwierdzić zobowiązanie, zanim ujawniono większość projektów, które zostaną z niego sfinansowane.

Jak działa SAFE

SAFE pozwala Komisji Europejskiej pożyczać pieniądze na rynkach kapitałowych, korzystając ze wspólnej wiarygodności kredytowej UE, a następnie przekazywać je państwom członkowskim na zakupy obronne (CER). Cała pula wynosi 150 mld EUR. Konstrukcja instrumentu ma kierować zamówienia do europejskich i ukraińskich łańcuchów dostaw: co najmniej 65% kosztów komponentów musi pozostać w UE, Europejskim Obszarze Gospodarczym albo Ukrainie (European Commission).

Rada UE, w której zasiadają ministrowie państw członkowskich, przyjęła SAFE w trybie nadzwyczajnym, całkowicie pomijając Parlament Europejski. PE zaskarżył tę ścieżkę do Trybunału Sprawiedliwości UE, argumentując, że podstawa prawna została użyta bezprawnie (European Parliament, EU Law Live). Sprawa wciąż jest otwarta, ale pieniądze już płyną: Polska otrzymała pierwsze 6,56 mld EUR, a Chorwacja pierwszą transzę 255 mln EUR (European Commission, Brussels Times). W innych krajach ta sama linia kredytowa wywołuje różne spory krajowe: w Rumunii konstytucyjny konflikt o to, który rząd miał prawo zaciągnąć zobowiązanie (Gândul), w Polsce publiczne starcie ministra obrony z prezydentem o podpis pod ustawą (TVN24).

Bułgarska odsłona tego sporu jest mniej widowiskowa, ale dotyczy sprawy podstawowej: co parlament może zobaczyć, zanim zagłosuje.

Dziewięć projektów, jeden jawny

Bułgarski kredyt ma objąć dziewięć projektów sił zbrojnych w ramach programu inwestycji obronnych do 2032 r. (Actualno). Publicznie znany jest tylko jeden: zakup radarów za 320 mln EUR na podstawie umowy ramowej z Francją (24 Chasa). Przy pozostałych ośmiu nie opublikowano wartości kontraktów, nazw dostawców, terminów dostaw ani informacji, jaka część prac przypadnie bułgarskim firmom (Actualno, 24 Chasa).

Część danych może być wrażliwa handlowo albo niejawna z powodów bezpieczeństwa. Skala nieujawnionych wydatków pozostaje jednak uderzająca. Posłowie głosują nad zobowiązaniem rozpisanym na dekady, choć większości projektów nie mogą realnie ocenić.

Ten problem zaostrza kontekst fiskalny. Bułgarski parlament niedawno podniósł limit długu państwowego, aby umożliwić 3,8 mld EUR nowych pożyczek, częściowo na potrzeby płynności budżetu, a kraj nadal nie ma finalnego budżetu na 2026 r. (Forbes Bulgaria). Rząd przekonuje, że środki z SAFE zostaną włączone do rocznych budżetów obronnych, więc koszt rozłoży się w czasie. Taka konstrukcja działa tylko pod warunkiem, że kolejne gabinety będą respektować zobowiązanie przez niemal pół wieku.

Prawdziwy test ratyfikacji

Problemem Bułgarii nie jest dostęp do pieniędzy. SAFE daje jej prawdopodobnie najtańszy kredyt obronny, jaki może uzyskać. Problem leży gdzie indziej: parlament ma zatwierdzić dług długoterminowy bez pełnej wiedzy o projektach, dostawcach, harmonogramach i udziale krajowego przemysłu. Umowa otwiera Sofii dostęp do najpotężniejszej unijnej linii finansowania obrony. To, czy 3,26 mld EUR przełoży się na realne zdolności wojskowe, czy na cztery dekady obsługi długu za importowany sprzęt, zależy od odpowiedzi, które bułgarscy posłowie powinni dać opinii publicznej przed głosowaniem.