Bułgarzy trzymają BGN 1.7 billion w lewach

Do 30 czerwca Bułgarski Bank Narodowy zebrał 29,4 mld BGN w starych banknotach i monetach, czyli 94,48% gotówki lewowej znajdującej się w obiegu na początku 2025 r. (24 Chasa, Fakti). W portfelach i kasach sklepowych zastąpiły ją banknoty i monety euro o wartości ok. 8,8 mld EUR (Fakti). Sama wymiana nie kryła ryzyka kursowego: każdy lew był przeliczany po stałym kursie 1,95583 BGN za euro, zapisanym w prawie (BNB). Od 1997 r. Bułgaria i tak funkcjonowała w systemie izby walutowej, czyli sztywnego powiązania lewa z europejską kotwicą. Przyjęcie euro zmieniło więc gotówkę w rękach ludzi, a nie cenę ich pieniądza.

Okres podwójnego obiegu, w którym sklepy przyjmowały obie waluty, zakończył się 1 lutego 2026 r. Od tego dnia jedynym prawnym środkiem płatniczym jest euro (Vesti).

Ostatnie 1,7 mld BGN pokazuje, kto nadal żyje gotówką

Poza skarbcami banku centralnego pozostaje ok. 1,7 mld BGN (24 Chasa). Te pieniądze leżą w słoikach, domowych kopertach, wiejskich gospodarstwach, dziecięcych skarbonkach i zapomnianych sejfach małych firm (Novinite, Viaranews). Nikt ich nie traci. Bułgarski Bank Narodowy będzie wymieniał stare lewy na euro bez opłat, bez limitu czasu i bez górnego pułapu kwoty (Fakti).

Od 1 lipca zwęziła się jednak najprostsza droga. Banki komercyjne i poczty miały obowiązek bezpłatnej wymiany tylko do 30 czerwca. Od lipca mogą pobierać prowizje (Club Z, BNR News). Problemem nie jest niekorzystny kurs, bo ten pozostaje stały. Kosztem stają się dojazd do kasy banku centralnego, kolejka i formalności. Dla mieszkańca wsi oddalonej od oddziału banku odzyskanie niewielkiej kwoty może oznaczać bilet autobusowy, pół dnia straconego czasu i konieczność przewożenia gotówki przez powiat.

Dlatego niewymieniona gotówka jest czymś więcej niż statystyczną resztą. Wskazuje grupy, które najdłużej pozostają przy pieniądzu fizycznym: osoby starsze, pracowników szarej strefy, gospodarstwa wiejskie, drobnych sklepikarzy. Bank centralny publikuje kwotę łączną, ale nie pokazuje podziału według regionu, wieku ani dochodu (24 Chasa). Państwo wie, ile gotówki zostało poza systemem. Nie pokazuje jeszcze, kto ją trzyma.

Spór dotyczy cen, nie banknotów

Chorwacja przeszła na euro 1 stycznia 2023 r. po stałym kursie 1 EUR = 7,53450 HRK (Council of the EU). Komisja Europejska oceniła, że operacja przebiegła sprawnie, a bezpośredni wpływ przewalutowania na ceny był ograniczony (European Commission). Konsumenci i tak wiązali euro z zaokrągleniami w restauracjach i podwyżkami w hotelach. Analitycy wskazywali natomiast, że silniejszym źródłem inflacji były energia i usługi (Večernji list).

Bułgaria wchodzi w ten sam mechanizm polityczny. Według szybkiego szacunku Eurostatu roczna inflacja w czerwcu 2026 r. wyniosła 5,3%, choć miesiąc do miesiąca ceny spadły o 0,4% (Euronews). Większość tej rocznej dynamiki wynikała z kosztów energii, a nie z zaokrągleń przy kasach. Od sierpnia 2025 r. do sierpnia 2026 r. Bułgaria wymagała podwójnego oznaczania cen: klienci widzieli na etykietach jednocześnie kwoty w lewach i euro, co utrudniało sprzedawcom ukrywanie podejrzanych podwyżek (Vesti).

Sąsiedzi patrzą na Bułgarię przez własne spory

W polskich mediach bułgarska zmiana waluty pojawia się głównie jako ostrzeżenie: tanie wakacje nad Morzem Czarnym mogą pójść „chorwacką ścieżką” drożejących usług (Onet). W Rumunii ta sama historia ma inny sens. Bułgaria weszła do strefy euro, podczas gdy Bukareszt nadal nie spełnia kryteriów dotyczących inflacji i finansów publicznych (Economica, ECB). Każdy sąsiad czyta te same dane przez własną politykę.

Lew znika z bułgarskiego obiegu bez większych wstrząsów i właśnie ta cisza jest miarą powodzenia operacji. Ostatnie 1,7 mld BGN będzie wracać do kas banku centralnego miesiącami. Spór o to, co euro zrobiło z cenami, potrwa dłużej niż sama gotówka.