Kanada przejmuje bałtycką dywizję NATO

Każdy sojusz wojskowy opiera się nie tylko na czołgach, samolotach i żołnierzach, lecz także na mniej widocznej infrastrukturze dowodzenia: sztabach, procedurach, planach i ludziach, którzy w kryzysie mają połączyć siły wielu państw w jeden mechanizm. Premier Mark Carney uzgodnił właśnie, że Kanada wejdzie głębiej w ten system na północno-wschodniej flance NATO. Ottawa ma zostać państwem ramowym dla Wielonarodowej Dywizji Północ (Multinational Division North, MND North), czyli dowództwa wojsk lądowych obejmującego Estonię i Łotwę (komunikat premiera Kanady).

Kanada dołącza tym samym do Danii i Łotwy w kierowaniu strukturą, która znajduje się poziom wyżej niż brygada. Dotąd Ottawa przewodziła wielonarodowej brygadzie na Łotwie; teraz ma współtworzyć dowództwo dywizyjne, zdolne organizować kilka brygad z różnych państw sojuszniczych. Z dostępnych publicznie informacji wynika jednak rzecz zasadnicza: ogłoszono rolę planistyczno-dowódczą, nie zaś wysłanie nowych żołnierzy, sprzętu czy zapasów.

Co naprawdę robi państwo ramowe

Państwo ramowe daje wielonarodowej formacji wojskowej rdzeń organizacyjny: sztab, zdolność planowania, koordynację ćwiczeń i wspólne procedury określające, kto wydaje rozkazy oraz jak przepływa informacja. Kanada pełni już taką funkcję wobec natowskiej brygady na Łotwie, gdzie żołnierze kilku państw działają pod kanadyjskim kierownictwem (NATO Association of Canada). Nowa decyzja przenosi tę odpowiedzialność na szczebel dywizji. W komunikacie Carneya zadania MND North opisano jako „planowanie i koordynowanie operacji wojskowych, wymianę informacji oraz ćwiczenia” (komunikat premiera Kanady).

W tej sprawie kluczowe jest rozróżnienie między dowództwem a siłami. NATO oddziela struktury planistyczne od żołnierzy, uzbrojenia i transportu, które w razie kryzysu muszą dostarczyć oraz politycznie autoryzować poszczególne rządy (NATO). Dobrze pokazuje to przykład Danii: Kopenhaga współkieruje MND North, ale jednocześnie rozmieściła na Łotwie kompanię piechoty liczącą do 170 żołnierzy, z planem zwiększenia wkładu do batalionu liczącego około 850 wojskowych (Nordic Defence Sector). W kanadyjskim ogłoszeniu nie ma informacji o nowych kontyngentach, sprzęcie rozmieszczonym z wyprzedzeniem ani jednostkach logistycznych.

Dwa łańcuchy dowodzenia, jedno zagrożenie

Znaczenie decyzji Ottawy widać dopiero na tle reorganizacji północno-wschodniej flanki NATO. 1. Korpus Niemiecko-Holenderski przejął w tym roku taktyczną odpowiedzialność dowódczą za Estonię i Łotwę, spinając oba państwa przez MND North (Ground News, Defence Network). Litwa znajduje się pod innym dowództwem korpuśnym w Szczecinie, z innymi dowódcami, trasami wzmocnienia i założeniami dotyczącymi nadejścia pomocy. W praktyce kryzys obejmujący wszystkie trzy państwa bałtyckie byłby prowadzony przez dwie równoległe struktury, które poniżej Naczelnego Dowódcy Sił Sojuszniczych NATO w Europie nie mają jednego wspólnego ośrodka operacyjnego.

Litewska debata publiczna już odzwierciedla ten podział. W centrum uwagi są niemiecka brygada, obrona powietrzna i przesmyk suwalski, czyli wąski lądowy korytarz między Polską a Litwą, którym musiałyby przejść sojusznicze wzmocnienia (Lrytas). Kanadyjska rola państwa ramowego wzmacnia północny łańcuch dowodzenia dla Estonii i Łotwy. Nie rozwiązuje litewskiego problemu korytarza.

Test pierwszych godzin

Decyzja Kanady głębiej wiąże północnoamerykańskiego sojusznika z obroną Bałtyku w momencie, gdy europejskie rządy chcą zmniejszać zależność od Stanów Zjednoczonych. Fińskie media opisują ją jako element szerszego przesunięcia, w którym Europa i Kanada biorą na siebie większą odpowiedzialność za bezpieczeństwo Morza Bałtyckiego i Arktyki (Yle). Granice tego procesu pozostają jednak wyraźne. Analiza Fundacji Konrada Adenauera wskazuje, że USA nadal zapewniają strategiczne tankowanie w powietrzu, transport lotniczy, rozpoznanie i wczesne ostrzeganie, których siły europejskie nie są w stanie szybko zastąpić (KAS).

Estońskie źródła oficjalne pokazują, że natowska integracja w państwach bałtyckich działa przez elementy sztabowe odpowiedzialne za przyjęcie sojuszniczych sił, wsparcie i ćwiczenia (mil.ee). Nie wynika z nich jednak, by nowy status Kanady zmieniał zasady użycia siły, kompetencje w kryzysie albo liczbę wojsk stale stacjonujących na miejscu. W pierwszych godzinach zagrożenia liczy się to, czy jednostki sojusznicze wiedzą, kto nimi dowodzi, którymi drogami i liniami kolejowymi mają się poruszać, jakie zapasy są dostępne oraz czy przywódcy polityczni wydali wcześniej wystarczające zgody, by uniknąć paraliżu.

Kanadyjski krok wzmacnia odpowiedzialność za dowodzenie i utrudnia polityczne wycofanie Ameryki Północnej z obrony Bałtyku. Ale sztaby potrzebują pod sobą realnych sił. Publiczne dokumenty nie pokazują jeszcze, co Kanada zamierza tam faktycznie umieścić. Bez tej odpowiedzi decyzję Ottawy należy czytać przede wszystkim jako zobowiązanie polityczne, z którego później trudno będzie się wycofać.