Spór stolic o budżet €2tn

Spór o kolejny wieloletni budżet UE wszedł w fazę, w której sama wysokość rachunku nie jest już najważniejsza. Obecne ramy finansowe opiewają na około 1,2 biliona EUR, a nowy projekt Komisji Europejskiej Europejski Trybunał Obrachunkowy opisuje jako budżet wart prawie 2 biliony EUR. Pierwsza propozycja kompromisowa cypryjskiej prezydencji miałaby obniżać tę kwotę o około 2%. Ta niewielka korekta odsłania właściwy konflikt: czy obrona, Ukraina, konkurencyjność i rozszerzenie mają zostać dopisane do starego budżetu, czy mają zacząć wypierać jego dotychczasowe filary.

Niemcy mogą zablokować nowe ramy finansowe. Problem Berlina polega jednak na tym, że w budżecie UE weto działa politycznie tylko wtedy, gdy za nim stoi grupa państw gotowych bronić podobnych interesów. Taka koalicja oszczędnych państw istnieje na poziomie deklaracji, ale przy konkretnych tabelach zaczyna się rozchodzić.

Obóz oszczędnych jest mniej spójny, niż wygląda

Cypr może pisać kolejne wersje kompromisu. Nie może sprawić, że rządy zaczną chcieć tego samego. Gdy w negocjacjach pojawiają się liczby, stolice przestają bronić haseł, a zaczynają liczyć własne straty.

Tu właśnie zawęża się pole manewru Niemiec. Szwecja daje Berlinowi wsparcie przy samym limicie wydatków: Jessica Rosencrantz nazwała proponowane 1,23% DNB UE „helt oacceptabelt”, czyli całkowicie nie do przyjęcia. Jednocześnie Sztokholm traktuje Ukrainę i współpracę obronną jako realne priorytety, co pokazuje nordycko-bałtycko-ukraińska deklaracja obronna.

Dla obozu niskich wydatków oznacza to praktyczny kłopot. Wiele rządów może zgodzić się, że budżet powinien być mniejszy. Znacznie mniej potrafi uzgodnić, który program ma zostać ograniczony jako pierwszy.

Osobne pęknięcie widać we Włoszech. Rzym jest płatnikiem do budżetu UE, ale Giorgia Meloni ponownie otworzyła spór o rabaty. W rozmowie cytowanej przez Euronews Italy argumentuje, że zniżki dla innych państw nie mogą być traktowane jak stały przywilej, podczas gdy Włochy płacą bez podobnej ochrony. To nie jest już prosty spór płatników z beneficjentami. To konflikt między samymi płatnikami, zanim jeszcze rozmowa dojdzie do państw korzystających z funduszy.

Główna kwota ukrywa rzeczywisty ścisk

Budżet dostępny na realne wydatki jest mniejszy, niż sugeruje kwota zapisana na górze tabeli. Według portugalskich mediów cypryjska propozycja odpowiada 1,23% DNB UE, ale tylko 1,13% po wyłączeniu spłat NextGenerationEU. Spłata długu zaciągniętego na fundusz odbudowy może więc podnosić nominalny pułap, a jednocześnie zostawiać mniej miejsca na nowe programy.

Hiszpania odrzuca finansowanie nowych priorytetów kosztem starych. Madryt w wspólnym stanowisku dotyczącym wieloletnich ram finansowych popiera obronność, konkurencyjność i strategiczną autonomię, ale nie kosztem polityki spójności, rolnictwa ani rybołówstwa. Przekaz jest jasny: jeśli Europa chce budżetu geopolitycznego, potrzebuje świeżych pieniędzy, nowych dochodów, wolniejszej spłaty długu albo wspólnego zadłużenia.

Rumunia wychodzi z innej obawy. HotNews podaje, że rolnictwo i spójność pozostają na poziomie około 770 mld EUR w pakiecie wartym mniej więcej 2 biliony EUR, ale w krążącym tekście i tak widać cięcia. Bukareszt, według Agrointel, domaga się oddzielnego, stabilnego finansowania rolnictwa oraz braku obowiązkowego współfinansowania krajowego przy dopłatach bezpośrednich.

Najbardziej wrażliwą linią w projekcie pozostaje więc wsparcie dla wschodu UE. Polska i Rumunia chcą mocniejszego uzasadnienia dla finansowania regionów narażonych na skutki wojny Rosji i presję przyszłego rozszerzenia. Państwa południa zapytają jednak, czy te pieniądze mają pochodzić z tej samej puli spójności, na której same opierają część polityki rozwojowej. Jeśli odpowiedzią będą tylko zapisy w preambule, kompromis kupi spokój teraz i problem później.

Skalę przesunięcia pokazują wydatki zewnętrzne. International Crisis Group wskazuje, że projekt podniósłby je do 200,3 mld EUR, czyli o 75%. Taki wzrost pasuje do ostrzejszego otoczenia bezpieczeństwa. Sprzyja jednak przede wszystkim państwom z przemysłem obronnym, sprawną administracją i gotowymi projektami, bo to one szybciej wchłoną nowe środki niż biedniejsze regiony zbudowane wokół starszych strumieni finansowania.

Nowy budżet pokaże, kto zapłaci za europejską agendę geopolityczną, gdy każde państwo ma w ręku hamulec, a rachunek za dług już leży na stole. Ambicja może przyjść jako dodatkowy ciężar dla wszystkich. Może też oznaczać, że rolnicy, regiony i biedniejsze państwa członkowskie zostaną poproszone, by poniosły jej koszt.