CDU blokuje wspólny dług UE

Każde euro nowych wydatków ma obniżać relację długu publicznego do PKB. Nie stabilizować ją, lecz obniżać. Taki warunek CDU stawia przy reformie niemieckiego hamulca zadłużenia, czyli konstytucyjnego limitu pożyczania przez państwo. Friedrich Merz jasno określił cenę polityczną: każda zmiana wymaga większości dwóch trzecich w obu izbach parlamentu (FAZ, Reuters). Dla Europy nie jest to wyłącznie niemiecki spór budżetowy. Największa gospodarka strefy euro, decydując o własnej przestrzeni fiskalnej, wyznacza zarazem granice ambicji inwestycyjnych całej Unii.

Jak działa wskaźnik i komu sprzyja

Niemiecki hamulec zadłużenia, Schuldenbremse, ogranicza federalny deficyt strukturalny, czyli niedobór w budżecie po oczyszczeniu z wpływu koniunktury, do 0,35% PKB (German Basic Law, Bundesbank). CDU chce utrzymać ten limit tak długo, jak dług publiczny pozostaje powyżej 60% PKB. Wydatki obronne, dziś traktowane jako wyjątek, miałyby wrócić do zwykłego budżetu na początku lat 30. (t-online).

Relacja długu do PKB może spadać nawet wtedy, gdy państwo nominalnie pożycza więcej, o ile gospodarka rośnie szybciej niż zadłużenie. Test CDU nie zamyka więc automatycznie drogi do nowych wydatków. Ustawia jednak jedną bramkę kontrolną: czy dany wydatek zmniejszy wskaźnik długu?

Niemcy są w stanie przez tę bramkę przejść. Pożyczają tanio, mają gospodarkę wystarczająco dużą, by wzrost mógł wchłonąć umiarkowany przyrost długu, a równocześnie już stworzyły ogromne krajowe wyjątki dla obronności i infrastruktury. BNP Paribas szacował, że niemiecki impuls inwestycyjny z 2025 r. może dodać około 0,7 pkt proc. do wzrostu w 2026 r. (BNP Paribas).

Włochy takiego komfortu nie mają. Według LeaseNews ich relacja długu do PKB ma w 2026 r. wynieść 138,5%, przy deficycie powyżej 3%, co utrzymuje kraj pod unijnym nadzorem fiskalnym. Głównym wehikułem inwestycyjnym Rzymu pozostaje plan odbudowy PNRR o wartości 194,4 mld EUR, z czego ponad 63% stanowią pożyczki, a nie dotacje (Business.it). Niemcy inwestują z własnego bilansu. Włochy pożyczają z Europy i muszą te środki spłacić.

Gdzie zaciska się pętla na europejskich inwestycjach

Niemiecka powściągliwość fiskalna uderza w resztę Europy dwoma kanałami. Pierwszy jest przemysłowy. Niemcy są centrum europejskich łańcuchów dostaw, więc opóźnianie inwestycji publicznych oznacza mniej zamówień dla dostawców w innych państwach UE (European Commission).

Drugi kanał jest ważniejszy: dotyczy tego, kto może pożyczać na wspólne europejskie projekty. Jeśli Berlin traktuje ograniczanie długu jako zasadę konstytucyjną u siebie, trudno oczekiwać, że poprze szeroko zakrojone wspólne zadłużenie UE. Propozycja długoterminowego budżetu Unii na lata 2028–2034 wymaga jednomyślności, co daje Niemcom faktyczne weto w tej sprawie (European Commission). Francuscy analitycy z Ifri opisali sprzeczność wprost: Niemcy otwierają krajową przestrzeń fiskalną dla własnych priorytetów, ale sprzeciwiają się podobnej ambicji na poziomie unijnym (Ifri).

Raport Draghiego o konkurencyjności szacuje dodatkowe potrzeby inwestycyjne Europy na około 800 mld EUR rocznie (Draghi report). Takiej kwoty nie da się uzyskać przez korekty na marginesie budżetów krajowych. Wspólne pożyczanie na poziomie UE pozwoliłoby państwom takim jak Włochy inwestować bez dalszego pogłębiania własnego długu. Obecna odpowiedź Berlina brzmi: nie, jeśli miałoby to podnieść relację długu do PKB.

Słowo, które niesie cały ciężar

Formuła CDU sama w sobie nie jest ekonomicznie absurdalna. MFW podkreśla, że bufory fiskalne mają znaczenie, gdy rosną koszty obsługi długu, a kolejne wstrząsy pozostają prawdopodobne (IMF). Z badań IMK wynika zarazem, że finansowane długiem inwestycje publiczne mogą z czasem obniżać relację długu do PKB, jeśli wystarczająco zwiększają potencjał gospodarki (Finanznachrichten/IMK).

Wszystko zależy więc od jednego słowa: inwestycje. Niemiecki test pyta, czy wydatek obniża relację długu do PKB. Odpowiedź zależy od tego, czy podnosi przyszły PKB. Ani Berlin, ani Paryż, ani Rzym nie przedstawiły dotąd rachunku na poziomie konkretnych projektów, który pokazywałby, które euro rzeczywiście pracuje na wzrost, a które jest zwykłym wydatkiem przemianowanym na inwestycję. Test CDU da się obronić tylko wtedy, gdy Berlin zastosuje wobec własnych wyjątków ten sam standard, którego wymaga od wydatków unijnych. Na razie tego nie widać.