Cernavodă obciąża pięć sieci

We wtorek o 19:25 Rumunia zużywała ponad 8 000 MW energii elektrycznej, podczas gdy krajowe elektrownie produkowały 5 873 MW. Brakujące 2 150 MW trzeba było sprowadzić z zagranicy (Agerpres, Adevărul). Ten deficyt ma się powiększyć, bo Bukareszt rozpoczął przygotowania do wyłączenia drugiego bloku elektrowni jądrowej Cernavodă, jedynego działającego obecnie reaktora w kraju, o mocy około 700 MW. Powód jest prozaiczny: niski poziom Dunaju nie pozwala już bezpiecznie chłodzić instalacji (Argus, Economica). Najbliższy test nie dotyczy więc samej Rumunii, lecz całego regionu: czy pięć państw zdoła podzielić się ograniczoną wieczorną podażą prądu bez gwałtownego skoku kosztów po którejś stronie granicy.

Dlaczego 19:00 ma znaczenie

Problemem jest godzina, nie tylko wielkość produkcji. W ciągu dnia fotowoltaika zalewa system tanią energią. Między 19:00 a 23:00 klimatyzacja nadal pracuje, ale produkcja słoneczna spada do zera. Rumunia, Węgry, Bułgaria i sąsiednie kraje potrzebują wtedy jednocześnie stabilnych źródeł wytwórczych albo importu.

Rumunia formalnie powiadomiła Komisję Europejską i państwa sąsiednie, że znalazła się w kryzysie elektroenergetycznym. Podstawą jest unijne rozporządzenie 2019/941, które zobowiązuje rządy do ostrzegania Brukseli i sąsiadów, gdy bezpieczeństwo dostaw jest zagrożone (HotNews, Ziare). Komisja zwołała 11 sierpnia Electricity Coordination Group, forum koordynacji kryzysowej dla sektora energii, i uznała, że system pozostaje napięty, ale stabilny (European Commission, Digi24). To zmniejsza ryzyko przerw w dostawach. Nie zmniejsza jednak rachunku za energię w godzinach szczytu.

Jednolity rynek energii może przesuwać prąd z tańszych stref do tych, w których brakuje podaży. Służy do tego market coupling, czyli automatyczny mechanizm handlu transgranicznego działający do momentu, w którym przepustowość połączeń zostaje wypełniona. Nie tworzy on jednak nowych megawatów.

Kto sprzedaje, kto kupuje

Na razie po korzystniejszej stronie transakcji stoi Bułgaria. Według Dimitara Zarczewa, dyrektora dyspozycji w bułgarskim operatorze ESO, rumuńscy i węgierscy traderzy zamówili 3 500–4 000 MW bułgarskich zdolności przesyłowych na granicach (Mediapool). Bułgarska elektrownia jądrowa Kozłoduj także leży nad Dunajem, więc jej przewaga może być krótka. Minister energii Iwa Petrowa oceniła, że przy obecnym poziomie rzeki siłownia może pracować jeszcze około półtora tygodnia (DBR). Ceny na rynku dnia następnego wzrosły do około 150–170 EUR/MWh, wobec 100–120 EUR/MWh tydzień wcześniej. To nadzwyczajny zysk, ale z widoczną datą ważności (Mediapool).

Najbardziej odsłoniętym kupującym są Węgry. Paks, główna elektrownia jądrowa kraju, przez 11 dni pracowała z połową mocy, zanim wróciła do pełnej produkcji. W efekcie Węgry importowały wieczorem energię średnio po 218 EUR/MWh 4 sierpnia. W jednej z godzin cena sięgnęła 439 EUR/MWh przy imporcie 3 522 MW (VG, Portfolio). Słowacki regulator ÚRSO ostrzegł przed „niezwykle napiętą” sytuacją elektroenergetyczną w całym regionie (STVR).

W samej Rumunii gospodarstwa domowe są na razie osłonięte. Rządowy plan awaryjny przewiduje, że w ostateczności ograniczenia poboru między 19:00 a 23:00 obejmą etapowo dużych odbiorców przemysłowych (Agerpres). Jeżeli jednak sprzedawcy energii będą przez dłuższy czas płacić więcej za zabezpieczenie dostaw w szczycie, koszt przejdzie także do kontraktów dla gospodarstw domowych. W scenariuszach ekspertów średnie ceny na rynku dnia następnego mogłyby wynieść od 850 do 1 800 lei/MWh, a pojedyncze wieczorne szczyty przekroczyć 5 000 lei/MWh (Economica, Adevărul).

Węgiel, pieniądze z odbudowy i prawdziwy wybór

Bukareszt dołączył do zgłoszenia kryzysowego znany postulat: utrzymać w pracy bloki węglowe Rovinari 4 i Turceni 5 dłużej, niż zakładał harmonogram zamknięć (HotNews). Z punktu widzenia operatora systemu węgiel jest użyteczny właśnie wieczorem, bo produkuje niezależnie od słońca i wiatru. Polityczny koszt tej rezerwy jest jednak wysoki.

Rumunia zobowiązała się do zamknięcia tych jednostek w krajowym planie odbudowy, czyli zestawie reform i kamieni milowych powiązanych z wypłatą unijnych pieniędzy po pandemii. Jeśli rząd odwróci te zobowiązania, Komisja może wstrzymać płatności (Ziare). Dodatkowo sama ocena Komisji, że krótkoterminowe bezpieczeństwo dostaw nie jest zagrożone, osłabia rumuński argument o nadzwyczajnej konieczności.

Europejska sieć najpewniej utrzyma dostawy. Stabilność nie wynika jednak z nadmiaru mocy, lecz z droższego importu, planów ograniczania zużycia w przemyśle i politycznego sporu o węglową rezerwę.