Ceuta zaostrza granice Europy

Ceuta stała się testem nie tylko dla hiszpańskiej polityki migracyjnej, lecz także dla państwa jako takiego: czy władze są w stanie zapewnić dostęp do pomocy humanitarnej na własnym terytorium. W tym tygodniu mieszkańcy próbowali zatrzymać samochody Czerwonego Krzyża wiozące żywność dla migrantów. Na plażach enklawy podpalano prowizoryczne schronienia. Kryzys, który rozpoczął się pod koniec lipca masowymi przejściami z Maroka (HRW), przerodził się w załamanie porządku publicznego w hiszpańskim mieście. Dla innych rządów UE Ceuta stała się pretekstem do zaostrzenia kontroli granicznych. Problem polega na tym, że nie pokazały danych, które miałyby takie decyzje uzasadniać.

Zablokowana pomoc i podpalone schronienia

Najpierw trzeba oddzielić fakty od politycznego hałasu. 27 sierpnia w rejonie plaży Trampolín protestujący próbowali fizycznie zablokować konwój Czerwonego Krzyża z żywnością. Interweniowała policja; relacje różnią się co do tego, czy pojazdy zawróciły, czy dotarły na miejsce inną trasą (RTVE, Euronews). Tego samego dnia demonstranci przerwali policyjne kordony i podpalili schronienia oraz rzeczy osobiste migrantów w pobliżu rejonu Benítez (EFE). Osobno zatrzymano 12 osób po obrzuceniu kamieniami wojskowego pojazdu; rannych zostało czterech żołnierzy (RTVE).

Warunki były skrajnie trudne jeszcze przed tą eskalacją. Human Rights Watch podała, że Czerwony Krzyż rozdawał dziennie 4 000 paczek żywnościowych, a organizacja Luna Blanca od 2 700 do 3 500 posiłków. Tysiące ludzi spały na plażach, ulicach i w magazynach (HRW). Ci, którzy nie mają dachu nad głową, są dziś narażeni nie tylko na głód i nocowanie w prowizorycznych warunkach, lecz także na przemoc tłumu. Dostęp do jedzenia zależy w praktyce od policyjnej ochrony.

Poważne przestępstwa, chwiejne liczby, brak współpracy politycznej

Prokurator generalna Hiszpanii Teresa Peramato poinformowała o 16 śledztwach dotyczących napaści seksualnych, w których pokrzywdzonych jest 17 osób, głównie kobiet, w większości nieletnich (El Español). Do Ceuty skierowano trzech prokuratorów z kontynentalnej Hiszpanii, by odciążyć przeciążone miejscowe sądy (Faro de Vigo). Sprawy są poważne. Ale publicznie znana była narodowość tylko trzech podejrzanych, więc zbiorowe obciążanie winą nie znajduje oparcia w ujawnionych ustaleniach.

Równie niepewne pozostają dane o małoletnich bez opieki. Hiszpańskie MSW skorygowało wcześniejsze szacunki z ponad 2 900 do około 1 475–1 500 osób po wykryciu duplikatów w systemie informatycznym. Urzędnicy Ceuty odpowiedzialni za ochronę dzieci wciąż podawali liczby zbliżone do 3 000 (Cadena SER). Madryt zatwierdził 25 mln EUR na przyjęcie, zakwaterowanie i pomoc prawną (La Moncloa). Pieniądze nie przełożyły się jednak na współpracę polityczną: Aragonia, Kastylia i León oraz Estremadura zbojkotowały spotkanie koordynacyjne i sprzeciwiły się przenoszeniu nieletnich do kontynentalnej Hiszpanii (Infobae/Europa Press, El Mundo). Rząd centralny może finansować system przyjęcia. Nie potrafi jednak zmusić własnych regionów do podziału ciężaru.

Szybkie odsyłanie małoletnich ogranicza także prawo unijne. Dyrektywa powrotowa oraz TSUE, czyli unijny sąd najwyższy w sprawach prawa UE, wymagają, by przed odesłaniem małoletniego bez opieki władze indywidualnie sprawdziły więzi rodzinne, obecność opiekuna lub odpowiednie warunki przyjęcia w państwie powrotu (Return Directive, CJEU C-441/19). KE poparła powroty co do zasady (To Brief), ale taka polityczna aprobata nie znosi gwarancji proceduralnych. Hiszpańskie sądy już wcześniej uchylały zbiorcze usunięcia małoletnich z Ceuty, gdy pominięto indywidualną ocenę ich sytuacji (Público).

Kontrole graniczne na słabym materiale dowodowym

Inne rządy UE zareagowały na Ceutę jeszcze przed przemocą z tego tygodnia. W sierpniu Włochy przywróciły tymczasowe kontrole graniczne z Hiszpanią, powołując się na ryzyko dalszego przemieszczania się migrantów z Hiszpanii do innych państw UE (rejestr Schengen KE). Il Post ocenił, że włoskie kontrole miały w dużej mierze charakter polityczny (Il Post). Francja skierowała na granicę z Hiszpanią do 334 policjantów i żandarmów, wykorzystując drony oraz kontrole transportu (France 24). Francuska La Cimade wskazała jednak, że nie dysponuje danymi o zatrzymaniach rozbitymi osobno dla granicy hiszpańskiej (La Cimade). W Holandii FVD i JA21 złożyły pytania parlamentarne o to, czy dziewczęta przeniesione do kontynentalnej Hiszpanii mogłyby dotrzeć na terytorium Niderlandów, choć zweryfikowane doniesienia mówiły wyłącznie o transferach wewnątrz Hiszpanii (NRC, Tweede Kamer).

Wzór jest czytelny: realne kontrole graniczne, słabe dowody na realne przemieszczanie się dalej po Europie. Sama Ceuta i tak znajduje się częściowo poza strefą Schengen, czyli europejskim obszarem podróży bez kontroli paszportowych, a przed przedostaniem się na kontynentalne terytorium Hiszpanii obowiązują kontrole (tagesschau).

Znaczenie Ceuty dla Europy polega więc na czymś więcej niż lokalnym kryzysie migracyjnym. Rządy wykorzystują sytuację w hiszpańskiej enklawie do uzasadniania polityki granicznej wobec całej strefy swobodnego przepływu. Hiszpańskie MSW i Komisja Europejska powinny pokazać opinii publicznej dane o wtórnych przepływach, na których takie decyzje rzekomo się opierają.