Wang Yi odwiedza Szwecję

Pod koniec czerwca i na początku lipca minister spraw zagranicznych Chin Wang Yi odwiedził Danię, Szwecję, Finlandię i Norwegię. Była to pierwsza od ponad piętnastu lat dyplomatyczna podróż wysokiego szczebla z Pekinu po państwach nordyckich (Politiken). Moment nie był przypadkowy: po wejściu Szwecji i Finlandii do NATO region zmienił swoje strategiczne położenie, a kilka dni wcześniej rozmowy handlowe UE-Chiny w Brukseli zakończyły się kruchym porozumieniem, że kanały dialogu pozostaną otwarte do październikowego przeglądu (de.euronews.com).

Na poziomie protokołu wizyty przebiegały uprzejmie. Ich sens polityczny leżał gdzie indziej. Pekin sprawdzał, czy rozmowami dwustronnymi da się złagodzić atmosferę wokół decyzji, które formalnie zapadają w Brukseli.

Skoordynowany odpór

Najwyraźniejszy sygnał wysłała Dania: rządy nordyckie odczytały tournée Wanga nie jako serię odrębnych spotkań, lecz jako test wspólnej odporności. Szef duńskiej dyplomacji Lars Løkke Rasmussen postawił w centrum rozmowy dwie sprawy: rolę Chin w podtrzymywaniu rosyjskiej wojny przeciw Ukrainie oraz nierównowagę handlową między UE a Chinami. Chciał, by Wang Yi usłyszał ten sam komunikat w każdej nordyckiej stolicy, nie tylko w Kopenhadze (Politiken, BT/Reuters). Jeśli Pekin liczył, że w różnych stolicach znajdzie różne ceny za złagodzenie stanowiska, Kopenhaga próbowała zamknąć tę możliwość.

Podobną logikę przyjęła Finlandia. Minister spraw zagranicznych Elina Valtonen wpisała spotkanie w relacje UE-Chiny i bezpieczeństwo europejskie, apelując o „konstruktywny wkład” Chin w obu obszarach (Ulkoministeriö, Yle). Helsinki nie przedstawiły rozmowy jako dwustronnego resetu. Ustawiły ją obok linii unijnej, nie przeciwko niej.

W Szwecji spotkaniu z premierem Ulfem Kristerssonem towarzyszyła presja organizacji obywatelskich w sprawie Gui Minhaia, uwięzionego wydawcy o szwedzko-chińskim obywatelstwie. To dołożyło warstwę praw człowieka i zawęziło Pekinowi pole do ocieplania relacji. „South China Morning Post” ujęła całe tournée jako próbę sprawdzenia, czy „transatlantyckie turbulencje” mogą zmiękczyć europejskie „nordyckie jastrzębie” (SCMP). To użyteczna interpretacja, ale żaden nordycki urzędnik nie posłużył się publicznie takim językiem.

Jak presja dwustronna trafia do Brukseli

Znaczenie tej podróży widać dopiero na mapie kompetencji UE. Sprawy ochrony handlu, w tym cła czy postępowania antysubsydyjne, prowadzi Komisja Europejska, a nie stolice państw członkowskich. W traktatach jest to kompetencja wyłączna UE (art. 207 TFUE).

Inaczej działa polityka zagraniczna i bezpieczeństwa. Tu wciąż obowiązuje jednomyślność w Radzie, czyli w gronie rządów państw członkowskich ustalających unijne stanowiska. Każda stolica zachowuje więc głos polityczny, a często także faktyczne prawo weta (art. 31 TUE).

Spotkanie w Helsinkach czy Sztokholmie nie pozwoli Chinom zablokować postępowania antysubsydyjnego Komisji. Może jednak wpływać na to, czy Europa utrzyma presję, czy z czasem zacznie ją po cichu rozładowywać. Najlepiej widać to na przykładzie Niemiec. Po europejskich rozmowach Wanga niemieckie media pisały, że Pekin nakłaniał Berlin do wspierania bardziej „racjonalnego” stanowiska UE, podczas gdy niemiecki przemysł pozostaje silnie zależny zarówno od rynku chińskiego, jak i narażony na ewentualne działania odwetowe (Zeit, zdfheute.de). Kompetencja prawna pozostaje w Brukseli. Presja polityczna biegnie przez Berlin.

Cicha zmiana na Litwie

Największe pęknięcie w prostej opowieści o nordyckim oporze wobec chińskiej ofensywy dyplomatycznej widać dalej na wschód. Litwa stała się w UE symbolem twardej postawy wobec Pekinu, gdy w 2021 r. zgodziła się na otwarcie w Wilnie przedstawicielstwa Tajwanu. Chiny obniżyły rangę stosunków dyplomatycznych i zastosowały presję gospodarczą. Dziś Litwa otwarcie rozmawia o normalizacji relacji (LRT, Lrytas). Litewskie media wskazują, że politycznym celem miałoby być odtworzenie relacji mniej więcej w ciągu sześciu miesięcy, choć eksperci w tej samej debacie uznali taki harmonogram za ambitny.

To ważne dla szerszego obrazu. Jeśli państwo członkowskie, które zapłaciło najwyższą widoczną cenę za konfrontację z Chinami, szuka dziś ułożenia relacji, inne stolice wyciągną z tego wnioski: ile realnie kosztuje spór z Pekinem i czy Unia potrafi rozłożyć ten koszt solidarnie.

Sprawdzone źródła nie pokazały konkretnych ustępstw ze strony żadnego nordyckiego rządu podczas tournée Wanga. Nie zmieniło się żadne wspólne stanowisko w Radzie, nie przesunął się żaden plik handlowy, nie pojawił się komunikat łagodzący linię UE. Październikowy przegląd relacji UE-Chiny pozostaje więc pierwszym twardym testem: czy Komisja utrzyma swoją dźwignię, czy też kanały dwustronne zdążyły po cichu osłabić polityczną wolę, która tę dźwignię podtrzymuje.