Ebola dociera do siedmiu prowincji

Dane kongijskiego nadzoru epidemiologicznego, które przytacza Reuters, przekroczyły w jednym tygodniu dwie granice. Do 10 września potwierdzono 7 022 zakażenia wirusem ebola i 3 398 zgonów w 62 strefach zdrowotnych. Pierwszy przypadek wykryto też w Sud-Ubangi, prowincji na dalekim północnym zachodzie kraju, oddalonej o setki kilometrów od jego wschodniej części, gdzie rozpoczęła się epidemia. Wirus dotarł tym samym do siedmiu prowincji. W najnowszym raporcie WHO, obejmującym dane do 7 września, wykazano mniej, bo 6 479 przypadków. Różnica wynika z opóźnienia między lokalnymi zestawieniami a ich weryfikacją przez WHO, nie z odmiennej oceny skali epidemii.

Nawet wyższy bilans prawdopodobnie nie pokazuje całego problemu. Komitet kryzysowy WHO ocenił pod koniec sierpnia, że rzeczywista liczba zakażeń może być od trzech do czterech razy większa od wykrytej. Wiele przypadków pozostaje bowiem poza systemem nadzoru, zwłaszcza na terenach odległych lub objętych konfliktem.

Podróż rzecznym statkiem poza kontrolą służb

Przypadek z Sud-Ubangi pokazuje mechanizm rozprzestrzeniania się wirusa poza zasięgiem nadzoru epidemiologicznego. Według RFI 23-letni mężczyzna wyjechał w lipcu z Kiwu Południowego, przejechał przez Rwandę i Ugandę, po czym wrócił do Konga przez Ituri. Po wypadku drogowym trafił do szpitala w Kisangani, a następnie wsiadł na statek płynący rzeką Kongo na północny zachód. Objawy wystąpiły podczas rejsu. Choremu pomagała pielęgniarka znajdująca się na pokładzie, lecz po dotarciu do Akuli mężczyzna zmarł. Zakażenie potwierdzono dopiero w próbce pobranej po śmierci.

Zanim ktokolwiek rozpoznał zakażenie, mężczyzna przebył kilka prowincji i mógł przejechać przez trzy państwa. Służby muszą teraz odtworzyć wszystkie możliwe kontakty na całej trasie: w szpitalach, na statkach, w nieformalnych punktach opieki i wśród krewnych. W pobliżu miejsca śmierci ustalono dotąd 38 osób, które miały kontakt z pacjentem, ale jest to liczba wstępna. Sud-Ubangi graniczy ponadto z Republiką Środkowoafrykańską, dlatego konieczne było uruchomienie ostrzegania transgranicznego, choć nic nie wskazuje, by chory wjechał na jej terytorium.

Ebola przenosi się przez bezpośredni kontakt z płynami ustrojowymi osoby chorej lub zmarłej, nie drogą powietrzną. Powstrzymanie epidemii wymaga szybkiego wykrywania i izolowania zakażonych oraz obserwowania przez 21 dni wszystkich osób, z którymi mieli kontakt. Taka lista kontaktów działa jak system wczesnego ostrzegania. Pojawienie się pacjenta, którego wcześniej na niej nie było, oznacza, że wirus rozprzestrzenia się szybciej, niż służby potrafią odtwarzać łańcuch zakażeń.

Brak szczepionki o potwierdzonej skuteczności wobec tego wirusa

Poprzednie epidemie eboli w Kongu wywoływał Zaire ebolavirus. Za obecną odpowiada Bundibugyo virus, należący do innego gatunku. Ma to praktyczne znaczenie: Ervebo, szczepionka zatwierdzona przez US FDA przeciwko Zaire ebolavirus, działa na białko powierzchniowe charakterystyczne dla tego gatunku. Nie wykazano dotąd, czy chroni ludzi przed Bundibugyo. WHO przeznaczyła 70 000 dawek Ervebo do zastosowania badawczego. Do 7 września zaszczepiono 2 007 osób, uprzedzając je zgodnie z protokołem, że skuteczność ochrony nie została potwierdzona.

W badaniu klinicznym PARTNERS sprawdzane są dwie eksperymentalne terapie: MBP134 i remdesivir. Do programu włączono ponad 300 pacjentów, a rekrutacja nadal trwa. Żaden z preparatów nie ma jeszcze potwierdzonej skuteczności. Szczepionki opracowywane specjalnie przeciwko Bundibugyo przez Oxford i Moderna przechodzą wczesne badania bezpieczeństwa w Wielkiej Brytanii i Kanadzie.

Kongo rozbudowało zaplecze lecznicze z jednego ośrodka dysponującego dziewięcioma łóżkami w maju do 59 placówek z 1 346 łóżkami we wrześniu. Zmieniony 180-dniowy plan walki z epidemią zakłada pozyskanie około 1,3 mld USD.

Z europejskiej perspektywy ryzyko nie jest wyłącznie teoretyczne. W raporcie WHO z 7 września odnotowano jeden przypadek we Francji oraz dwóch pacjentów przewiezionych na leczenie do Niemiec. O przebiegu epidemii rozstrzygnie jednak sytuacja w samym Kongu, gdzie wirus pozbawiony bariery w postaci sprawdzonej szczepionki przemieszcza się przez obszar, na którym niemal niemożliwe jest prześledzenie wszystkich kontaktów. Jak dotąd brak dowodów, że działania służb zaczęły skutecznie ograniczać epidemię.