Kongres blokuje silniki dla KAAN

Decyzja o sprzedaży silników do tureckiego myśliwca KAAN wygląda jak techniczny element większego programu zbrojeniowego. W praktyce dotyka jednego z najtrudniejszych pytań w amerykańskiej polityce wobec Ankary: czy Turcję należy utrzymywać w zachodnich łańcuchach dostaw obronnych, czy konsekwentnie egzekwować karę za zakup rosyjskiego systemu S-400.

24 czerwca administracja USA powiadomiła Kongres o planie sprzedaży Turcji silników General Electric F110 do rodzimego myśliwca KAAN. Według ProtoThema wartość transakcji ma wynosić ok. 700 mln USD. Kilka dni później demokratyczna kongresmenka Dina Titus zgłosiła rezolucję, która miałaby tę sprzedaż zablokować.

Spór jest wąski tylko pozornie. Od jego rozstrzygnięcia zależy, jaki sygnał Waszyngton wyśle sojusznikom w Europie: że strategicznie ważna Turcja może stopniowo wracać do amerykańskich technologii wojskowych, czy że sprawa S-400 nadal zamyka jej drogę do zaawansowanych systemów Zachodu.

Co Kongres może naprawdę zrobić

Amerykańska sprzedaż broni sojusznikom odbywa się m.in. przez Foreign Military Sales, czyli rządowy kanał eksportu uzbrojenia. Po notyfikacji Kongres może próbować zatrzymać transakcję. Titus sięgnęła po przewidziane narzędzie: wspólną rezolucję sprzeciwu, która uruchamia głosowanie nad zablokowaniem zgłoszonej sprzedaży (ProtoThema, CRS).

Na papierze brzmi to jak silny instrument. W praktyce rzadko przesądza sprawę. Rezolucję muszą przyjąć Izba Reprezentantów i Senat. Prezydent może ją zawetować. Do odrzucenia weta potrzeba większości dwóch trzecich w obu izbach (CRS). Taki próg Kongres osiąga wyjątkowo rzadko.

Realna siła tej procedury leży gdzie indziej: wymusza debatę, podnosi koszt dyplomatyczny transakcji i wpływa na to, jakie umowy administracja będzie gotowa zgłaszać w przyszłości.

Sprzedaż silników do KAAN i ewentualny powrót Turcji do programu F-35 to jednak różne decyzje. KAAN pozostaje prototypem, który bez silników, dostępu do łańcucha dostaw i wieloletnich testów nie stanie się wiarygodnym samolotem bojowym (El Confidencial). Przywrócenie Turcji do F-35 oznaczałoby znacznie większą zmianę zaufania po wykluczeniu Ankary z programu w 2019 r. W publicznych rejestrach DSCA nie ma obecnie formalnej notyfikacji sprzedaży F-35 dla Turcji.

Pułapka S-400

Nierozwiązanym punktem ciężkości pozostaje turecki zakup rosyjskiego systemu przeciwlotniczego S-400. Waszyngton usunął Turcję z programu F-35 w 2019 r., argumentując, że rosyjski sprzęt obrony powietrznej działający w pobliżu F-35 mógłby ujawnić cechy technologii stealth tego samolotu (White House). W grudniu 2020 r. USA nałożyły sankcje na turecką instytucję odpowiedzialną za zakupy obronne na podstawie CAATSA, czyli ustawy karzącej istotne transakcje wojskowe z Rosją (State Department).

Te sankcje stworzyły problem wiarygodności. Jeżeli Waszyngton zatwierdzi teraz zaawansowany eksport bez potwierdzonego rozwiązania sprawy S-400, pokaże, że sankcje można negocjować, gdy sojusznik jest wystarczająco użyteczny strategicznie. Greccy i cypryjscy krytycy właśnie na tym opierają argument przeciw sprzedaży: stawką nie są same silniki, lecz pytanie, czy egzekwowanie sankcji nadal ma znaczenie, skoro problem S-400 pozostaje otwarty (Capital, CNA).

Europa czyta ten sam dokument z różnych pozycji

Europejscy sojusznicy nie mają jednej polityki wobec Turcji, bo nie ponoszą tych samych kosztów jej wzmocnienia.

Grecja patrzy przede wszystkim przez bilans sił w powietrzu. Ateny kupiły 18 Rafale od Francji i uzyskały amerykańską zgodę na zakup do 40 F-35 (Dassault Aviation, DSCA). Dopóki Turcja pozostaje poza F-35, Grecja utrzymuje przewagę jakościową. Powrót Ankary do programu tę przewagę zmniejszyłby.

Niemcy wychodzą z innego założenia: Turcja jest trudnym, ale użytecznym sojusznikiem NATO. Ankara ma drugą co do wielkości armię w Sojuszu, kontroluje Bosfor i dostarczała Ukrainie drony (FAZ). W niemieckich relacjach silniki do KAAN są przedstawiane jako ustępstwo węższe niż dostęp do F-35, który nadal pozostaje znacznie poważniejszym testem zaufania (merkur.de).

Hiszpania dodaje do tej układanki własny sygnał. Po tym, jak francusko-niemiecko-hiszpański projekt przyszłego samolotu bojowego FCAS utknął w sporach o podział prac i kontrolę nad projektem, Madryt miał prowadzić wstępne kontakty w sprawie KAAN. Jednocześnie hiszpańskie relacje podkreślały, że turecka maszyna jest zbyt niedojrzała, by odpowiadać na potrzeby lotnictwa pokładowego Hiszpanii (El Confidencial). Samo zainteresowanie nie czyni z KAAN realnej alternatywy. Pokazuje raczej, że problemy europejskich programów myśliwskich nadają nawet prototypom wartość politycznej karty przetargowej.

Czego jeszcze nie ma

Nie pojawił się zweryfikowany plan wycofania lub neutralizacji S-400. Nie ma formalnej notyfikacji F-35 dla Turcji. Publicznie nie przedstawiono też szczegółowej tureckiej propozycji rozwiązania warunków, które doprowadziły do wykluczenia Ankary w 2019 r. (Haberler, Jerusalem Post).

Bez tego spór o silniki jest raczej pierwszym starciem przed większą decyzją o F-35. Argument za sprzedażą ma wagę: amerykańskie silniki utrzymywałyby Turcję w zachodnich łańcuchach dostaw i dawały Waszyngtonowi stałe narzędzie wpływu. Argument przeciwny jest równie poważny: osłabienie CAATSA uczy sojuszników, że sankcje można przeczekać.

Niezależnie od losu rezolucji Titus jej polityczna funkcja jest jasna. Ma podnieść cenę każdego przyszłego ruchu w sprawie F-35 i zmusić Waszyngton do wyboru, który sygnał uzna za ważniejszy: ten odbierany w Atenach czy ten odbierany w Ankarze.