Constanța obnaża lukę NATO w dronach morskich

Morze Czarne stało się poligonem broni, której europejskie procedury portowe wciąż nie traktują jak realnego zagrożenia. 5 czerwca o godz. 6.00 rumuńskie siły wykryły ukraińskiego drona morskiego w cywilnym porcie w Konstancy, największym logistycznym hubie NATO nad Morzem Czarnym. Dopiero o godz. 10.00 Ukraina ostrzegła Rumunię, że straciła kontrolę nad czterema dronami wskutek rosyjskiego zakłócania elektronicznego. O godz. 10.28 maszyna samozdetonowała się przy nabrzeżu 78, około 500 m od terminalu naftowego (Agerpres, Straits Times).

Nikt nie zginął. Znaczenie miała jednak nie skala eksplozji, ale cztery godziny między wykryciem obiektu a oficjalnym ostrzeżeniem. Dla uzbrojonych dronów wpływających do cywilnego portu nie było gotowego protokołu.

Był to drugi taki przypadek w ciągu miesiąca. 7 maja rybacy znaleźli ukraińskiego drona z materiałami wybuchowymi w morskiej jaskini u wybrzeży Lefkady w Grecji; silnik maszyny nadal pracował (skai.gr). W obu przypadkach Ukraina wskazała rosyjską walkę elektroniczną jako przyczynę utraty kontroli nad sprzętem (Maritime Executive).

System zbudowany dla statków, ślepy na drony

Rumuński system obserwacji wybrzeża SCOMAR śledzi jednostki dłuższe niż sześć metrów. Ukraińskie drony Sea Baby mają około pięciu metrów. Ministerstwo spraw wewnętrznych przyznało, że małe platformy o niskiej sygnaturze radarowej „nie należały do celów, dla których system został pierwotnie zaprojektowany”. Niedawno zainstalowany w porcie system antydronowy obejmuje przestrzeń powietrzną, nie powierzchnię wody (HotNews).

Równie słaby jest podział odpowiedzialności. Minister obrony Radu Miruță stwierdził, że wojsko nie chroni portów cywilnych. Straż przybrzeżna monitoruje ruch morski. Administracja portowa zarządza terenem. W praktyce za Konstancę odpowiadają cztery instytucje, ale żadna nie miała planu działania na wypadek wejścia uzbrojonego drona do basenu portowego.

Rumuńska droga do zamknięcia tej luki utknęła w polityce krajowej. Wielomiliardowy program zakupów obronnych SAFE, który miał między innymi wzmocnić obserwację obiektów nisko lecących i poruszających się po powierzchni wody, został zablokowany skargą do sądu konstytucyjnego. Złożyli ją członkowie tej samej koalicji rządzącej, która wcześniej program zatwierdziła. Do czasu rozstrzygnięcia sporu największy czarnomorski port NATO pozostaje zależny od sensorów projektowanych z myślą o statkach towarowych.

Bułgaria, która dzieli ten sam odcinek bezpieczeństwa nad Morzem Czarnym, w ciągu kilku godzin uruchomiła patrole radarowe i śmigłowcowe. Jej systemy mają jednak ten sam problem konstrukcyjny: są skalibrowane na konwencjonalne jednostki, nie na pięciometrowe drony o minimalnym śladzie radarowym (armymedia.bg).

Hub bezpieczeństwa, który istnieje tylko na papierze

Unijna odpowiedź ma przybrać formę Czarnomorskiego Hubu Bezpieczeństwa Morskiego. Na razie nie ma on podstawy prawnej, budżetu ani miasta gospodarza. Pomysł pochodzi ze wspólnego komunikatu z 2025 r., czyli dokumentu politycznego bez mocy wiążącej (EEAS). Rumuński europoseł Victor Negrescu wezwał do przyspieszenia prac po eksplozji w Konstancy, ale w tym przypadku „przyspieszenie” oznacza start od koncepcji, nie od gotowej instytucji.

Ujawniony dokument Rady UE z maja 2026 r. potwierdził, że państwa nadal traktują bezpieczeństwo dronowe jako własny problem. Działają „w silosach”, bez wspólnego systemu wykrywania i reagowania (Euronews). Unijny plan przeciwdronowy przyjęty w lutym 2026 r. zapowiada pilotaż w zakresie morskiej świadomości sytuacyjnej, ale pełne wdrożenie przewidziano dopiero po 2030 r. (Counter-UAS Action Plan). Nawet ten plan skupia się przede wszystkim na zagrożeniach z powietrza. Drony nawodne pojawiają się w nim marginalnie.

Traktat dla innego rodzaju okrętów

Konwencja z Montreux z 1936 r., która reguluje przejście jednostek morskich przez tureckie cieśniny łączące Morze Czarne z Morzem Śródziemnym, dzieli statki na handlowe i wojskowe. Drony morskie nie mieszczą się w żadnej z tych kategorii. Nie mają załogi ani dowódcy z oficerskim patentem, a Ukraina nie zarejestrowała ich jako okrętów wojennych (Opinio Juris).

Turcja zneutralizowała w swoich wodach co najmniej 11 takich dryfujących dronów, ale nie zajęła stanowiska w sprawie ich statusu prawnego na gruncie konwencji (Daily Sabah). Ta cisza jest dla Ankary wygodna. Postawienie pytania wprost zmusiłoby ją albo do ograniczania ukraińskich dronów, albo do formalnego uznania ich prawa przejścia.

Dron w Konstancy uderzył w falochron, nie w tankowiec. Rumunia zwróciła się potem do Ukrainy, by informowała ją za każdym razem, gdy traci kontrolę nad uzbrojeniem. Na dziś to właściwie cały europejski mechanizm reakcji: państwo portowe prosi operatora broni o telefon, gdy coś idzie źle, podczas gdy porty pozostają odsłonięte, a prawo nadal udaje, że tych systemów nie ma.