Konstanca wymusza protokół dronowy

5 czerwca ukraiński dron morski wpłynął do Konstancy, największego rumuńskiego portu nad Morzem Czarnym. Między 10:27 a 10:28 doszło do samozniszczenia. Ukraina uprzedziła rumuńskie władze o 09:54, a więc niewiele ponad pół godziny wcześniej, gdy kryzys już trwał. Cztery ukraińskie drony miały utracić łączność w rejonie Sewastopola, co Kijów przypisał rosyjskiemu zakłócaniu elektronicznemu, i weszły w automatyczną sekwencję samozniszczenia. Jeden dotarł do nabrzeża w cywilnym porcie państwa NATO.

Rumuńska minister spraw zagranicznych w rządzie tymczasowym Oana Toiu powiedziała 5 lipca, że Bukareszt i Kijów negocjują protokół postępowania: Ukraina miałaby informować Rumunię o utracie kontroli nad dronami i programować je tak, by samozniszczenie następowało przed wejściem w rumuńskie wody terytorialne (HotNews). Polityczna obietnica to jednak dopiero początek. Prawdziwy problem zaczyna się tam, gdzie trzeba ją zamienić w procedurę, którą da się egzekwować.

Kto decyduje o rumuńskim porcie

NATO prowadzi misje ochrony przestrzeni powietrznej na wschodniej flance i może śledzić zagrożenia. Nie podejmuje jednak decyzji o użyciu siły nad portem należącym do państwa członkowskiego (NATO). To Rumunia zachowuje suwerenność nad własną przestrzenią powietrzną i wodami terytorialnymi. Gdy tani, wolno poruszający się dron zmierza w stronę cywilnego nabrzeża, decyzję o ewakuacji pracowników albo zamknięciu terminalu podejmują władze rumuńskie, nie sojusznicze struktury dowodzenia.

W takiej sytuacji kluczowy jest czas ostrzeżenia. Skala incydentów pokazuje, że nie chodzi już o zdarzenie wyjątkowe. Od początku pełnoskalowej rosyjskiej inwazji rumuńskie ministerstwo obrony odnotowało ponad 100 ataków w pobliżu granicy, 29 bezprawnych wtargnięć rosyjskich dronów w rumuńską przestrzeń powietrzną oraz 15 naruszeń przestrzeni powietrznej tylko w 2026 r., które wymagały 26 startów wojskowych i policyjnych patroli (Agerpres). Bukareszt zwrócił się do sojuszników o radary niskiego pułapu i drony przechwytujące, potrzebne do zwalczania małych, wolnych obiektów, których klasyczna obrona powietrzna nie miała pierwotnie obsługiwać (Straits Times). Zamówił też 24 niemieckie systemy Skyranger 35 do walki z dronami (ArmyRecognition). Tyle że zakupy uzbrojenia liczy się w latach, nie w tygodniach. Dwustronny protokół z Kijowem mógłby szybciej domknąć lukę, o ile rzeczywiście będzie czymś więcej niż deklaracją.

Protokół, którego nikt nie widział

Podpisanego tekstu nie opublikowano. DW Romania informowała, że po wcześniejszych incydentach z dronami w Galați i Konstancy władze obiecywały wyjaśnienia „w ciągu kilku dni”. Zamiast nich opinia publiczna dostała kolejne pytania bez odpowiedzi.

Sprawny protokół musiałby rozstrzygać kwestie podstawowe, o których dotąd publicznie nie powiedziano nic konkretnego. Ile minut ma Ukraina na powiadomienie Rumunii po utracie kontaktu z dronem? W którym dokładnie miejscu ma uruchamiać się samozniszczenie? Kto odbiera alarm: marynarka wojenna, administracja portu czy straż graniczna? I kto zapłaci, jeśli odłamki po eksplozji przed granicą i tak uszkodzą statek albo wymuszą zamknięcie portu?

Litwa pokazuje, że tę lukę można potraktować instytucjonalnie. 30 czerwca tamtejszy parlament przyjął ustawę, która daje cywilom poszkodowanym w wyniku zgodnego z prawem zestrzelenia drona przez siły litewskie lub sojusznicze prawo do odszkodowania z funduszy obronnych. Roszczenia można składać przez trzy lata (LRT). Wilno zidentyfikowało problem odpowiedzialności, wpisało go do ustawy i upubliczniło zasady. Rumuński protokół pozostaje niewidoczny dla tych, którzy ponosiliby koszt błędu: pracowników portu, armatorów, operatorów logistycznych i mieszkańców wybrzeża. Podobna improwizacja rozlewa się po całej wschodniej flance NATO, gdzie Łotwa i Finlandia budują własne systemy antydronowe i reguły odpowiedzialności bez wspólnego wzorca (Euronews, Yle).

Rumuński minister obrony w rządzie tymczasowym Radu Miruta stwierdził, że odpowiedzialność spoczywa na tych, którzy drony wystrzeliwują. To ważne rozróżnienie: solidarność z Ukrainą nie musi oznaczać zgody na uznanie takich incydentów za normalny koszt wojny przy granicy. Zasada nie zastępuje jednak procedury odszkodowawczej. Rumunia opisała zamiar zwiększenia bezpieczeństwa wyraźniej, niż pokazała jego mechanizm. Dopóki warunki protokołu nie będą publiczne, pracownicy portu w Konstancy i firmy żeglugowe będą musieli ufać rozwiązaniu, którego nie mogą zweryfikować.