Dron obnażył lukę w Konstancy

Nabrzeże 78 w porcie w Konstancy. Dron morski uderzył w ścianę nabrzeża i eksplodował. Nie było ofiar. Nie wskazano sprawcy. Nie ma też publicznie wskazanej rumuńskiej instytucji, której zadaniem byłoby wykrycie wojskowej broni dryfującej w stronę cywilnego portu.

Znaczenie Konstancy wykracza daleko poza Rumunię. Przez port przechodzi ukraińskie zboże transportowane unijnymi korytarzami solidarnościowymi. Port znalazł się także w zrewidowanej sieci TEN-T, czyli na unijnej mapie priorytetowej infrastruktury transportowej, a regionalni eksperci opisują go jako możliwy hub logistyczny NATO nad Morzem Czarnym (AGERPRES). Dłuższe zakłócenie pracy portu odbiłoby się na żegludze dunajskiej, eksporcie zboża, cenach ubezpieczeń na Morzu Czarnym i planowaniu wojskowym sojuszników.

Dwa systemy nadzoru, oba ślepe na realne zagrożenie

Problem najprościej ujął tymczasowy minister obrony Rumunii Radu Miruță: rumuńska armia w czasie pokoju nie ochrania portu w Konstancy (European Pravda, WP). Odpowiadają za to inne instytucje państwa. Jego zdaniem port powinien mieć własne systemy wykrywania.

Konstanca była obserwowana z powietrza i od strony morza, ale nie w skali zagrożenia, które faktycznie się pojawiło. Istniejący system antydronowy w maju przechwycił drona powietrznego. Rumuńska sieć nadzoru wybrzeża śledzi jednostki o długości powyżej mniej więcej sześciu metrów. Morski dron Magura V5 ma 5,5 metra, a więc mieści się poniżej progu wykrywania. Dwa systemy działały równolegle, lecz oba były konstrukcyjnie ślepe na broń, która dotarła do portu.

Po eksplozji łańcuch reakcji pokazał rozproszenie odpowiedzialności. Cywilne służby morskie zauważyły obiekt i powiadomiły marynarkę wojenną. Marynarka przekazała informację straży przybrzeżnej i SRI, rumuńskiej służbie wywiadu wewnętrznego. Ukraina wysłała ostrzeżenie krótko przed tym, jak dron sam się zdetonował. Dopiero później rumuńska straż przybrzeżna zaczęła testować autonomiczny system wykrywania dronów morskich (Digi24). Miruță potwierdził też, że na morzu zniszczono szczątki pięciu kolejnych dronów; część z nich zawierała materiały wybuchowe (Adevărul, Antena 3).

Skutek uboczny wojny, nie potwierdzony atak

Dostępne informacje nie pozwalają uznać wybuchu za celowy atak na port państwa NATO. Źródła rumuńskie i ukraińskie wskazują raczej na ukraińskiego drona morskiego, który utracił kontrolę, prawdopodobnie po zakłóceniu przez rosyjskie środki walki elektronicznej (BTA, Antena 3). Prezydent Nicușor Dan przypisał odpowiedzialność Moskwie właśnie przez ten łańcuch walki elektronicznej, nie przez udowodniony rozkaz uderzenia (Moldova1). Bukareszt i Kijów negocjują teraz protokół dotyczący progów ostrzegania oraz programowania samozniszczenia dronów, zanim wpłyną one na rumuńskie wody.

To rozróżnienie nie uspokaja sytuacji, tylko ostrzej pokazuje problem. Celowy atak uruchamiałby znane procedury wojskowe i sojusznicze. Skutek uboczny wojny, wywołany zakłócaniem sygnałów i błądzącą bronią, nie mieści się w prostych kategoriach. Jest zbyt niebezpieczny dla zwykłych procedur portowych, a jednocześnie zbyt niejednoznaczny, by automatycznie przechodził pod dowodzenie wojskowe.

Kto patrzy na wodę

Unia ma przepisy. Dyrektywa CER, czyli unijne prawo zobowiązujące podmioty krytyczne do oceny ryzyka i budowy odporności, obejmuje infrastrukturę transportową. NIS2, równoległa regulacja dotycząca cyberbezpieczeństwa i zarządzania usługami kluczowymi, obejmuje zarządców portów i służby ruchu statków (EUR-Lex, Komisja Europejska). Najnowsze wytyczne KE, wydane kilka dni temu, traktują zakłócenia fizyczne, cyfrowe i hybrydowe jako jedno pole polityki bezpieczeństwa. Żadne z tych ram nie odpowiada jednak na pytanie, która rumuńska instytucja jako pierwsza widzi małego drona morskiego, klasyfikuje zagrożenie i ma prawo go unieszkodliwić, zanim dopłynie do nabrzeża.

Część tej luki ma charakter krajowy. Wskazywanie i nadzorowanie podmiotów krytycznych w ramach CER należy do państw członkowskich, a rumuńskie wdrożenie może być po prostu spóźnione. To samo pytanie dotyczy jednak każdego portu wschodniej flanki, który dziś obsługuje logistykę czasu wojny: Warny, Burgas, Aleksandropolis, Kłajpedy czy Gdańska. Bułgaria już rozszerzyła wspólną z Rumunią i Turcją misję przeciwminową na Morzu Czarnym o nadzór nad infrastrukturą podmorską (BNR, AGERPRES). Litwa poszła dalej w odniesieniu do przestrzeni powietrznej, przypisując operatorom lotnisk indywidualną odpowiedzialność za ocenę ryzyka dronowego i procedury awaryjne (LRT). Porty nie mają analogicznego obowiązku.

Europa powierzyła cywilnym węzłom pracę czasu wojny. Nie przypisała im jednak wykrywania na poziomie odpowiadającym tej roli. Miruță, podobnie jak każdy minister obrony na wschodniej flance, powinien publicznie odpowiedzieć na proste pytanie: kto dokładnie patrzy na wodę.