Spór konstytucyjny blokuje kontrakt Rumunii za €8.33bn

Rumunia ma dziewięć dni na podpisanie kontraktów wojskowych o wartości 8,33 mld EUR w ramach unijnego programu pożyczek obronnych SAFE (Reuters via MarketScreener). Problemem nie są pieniądze, lecz procedura. Zaskarżenie podstawy prawnej do sądu konstytucyjnego może sprawić, że Bukareszt straci możliwość wymuszenia, by połowa sprzętu powstała w Rumunii.

Co daje SAFE i co odbiera termin

SAFE, czyli Security Action for Europe, działa podobnie jak unijny fundusz odbudowy po pandemii. Komisja Europejska pożycza pieniądze na rynkach dzięki własnemu wysokiemu ratingowi, a następnie przekazuje je państwom członkowskim na warunkach lepszych niż te, które uzyskałyby samodzielnie. Dla Rumunii oznacza to oprocentowanie w okolicach 3%, zamiast mniej więcej 7% płaconych od własnego długu państwowego (Centre for European Reform). Pożyczki mają 45-letni okres spłaty i dziesięcioletnią karencję, więc kapitał trzeba będzie zacząć oddawać dopiero około 2036 r. (Breaking Defense).

Do programu dopuszczono 18 państw członkowskich, łącznie na około 131 mld EUR. Największym pożyczkobiorcą jest Polska, z pulą 43,7 mld EUR; umowę podpisała 8 maja (Notes from Poland). Rumunia, z 16,68 mld EUR, jest druga w kolejce (milmag.pl).

Po 31 maja państwa będą mogły kupować sprzęt wyłącznie we wspólnych zamówieniach z co najmniej jednym partnerem. Minister gospodarki Irineu Darău powiedział wprost, że po tej dacie Rumunia „nie będzie już miała równie silnego głosu w sprawie lokalizacji produkcji w Rumunii” (Mediafax). Mechanizm wspólnych zakupów rozmywa pozycję pojedynczego państwa: łatwiej wtedy wynegocjować dostawy, trudniej własne fabryki.

Upadły rząd i ustawa pisana w pośpiechu

Rumuński parlament zatwierdził pierwszą pulę 15–16 programów obronnych 29 kwietnia. Kilka dni później koalicja opozycyjna obaliła rząd premiera Iliego Bolojana; 5 maja za wotum nieufności padło 281 głosów (Agerpres). Odchodzący gabinet, działający już w trybie tymczasowym, przepchnął jeszcze ramy prawne potrzebne do zawierania kontraktów z SAFE. Do projektu dopisano jednak poprawki po formalnym zakończeniu posiedzenia.

Właśnie te dopiski stały się podstawą skargi konstytucyjnej. PSD, czyli socjaldemokraci, którzy współtworzyli większość przeciw rządowi, twierdzą, że gabinet techniczny przekroczył uprawnienia, przyjmując przepisy po własnym odwołaniu. Osobny sprzeciw złożył rzecznik praw obywatelskich. PSD podkreśla, że popiera sam program SAFE, ale uważa procedurę za nielegalną. Efekt jest praktyczny: kilka dni przed sztywnym terminem państwo nie ma pewności, czy może podpisać umowy.

Kto dostaje kontrakty i co naprawdę powstanie w Rumunii

Pierwsza transza kontraktów wyraźnie faworyzuje niemiecki Rheinmetall. Na koncern ma przypaść około 68% z 8,33 mld EUR, obejmując 232 bojowe wozy piechoty Lynx, systemy obrony powietrznej Skynex, okręty patrolowe i amunicję (HotNews). Rumuński państwowy producent uzbrojenia ROMARM ostrzega, że „prosty montaż na licencji nie rozwija przemysłu” (Adevărul). Bolojan obiecywał co najmniej 50% produkcji lokalnej. Nadal nie wiadomo jednak, czy chodzi o realny transfer technologii, czy tylko o prace montażowe z polityczną etykietą krajowej produkcji.

Szerszy wzór w programie

Rumuński pośpiech nie jest wyjątkiem. Włochy, którym przydzielono 14,9 mld EUR, także nie podpisały umowy. Premier Giorgia Meloni wysłała 17 maja list do przewodniczącej KE Ursuli von der Leyen, uzależniając udział Włoch od większej elastyczności fiskalnej dla wydatków energetycznych (Il Politico Web). Komisja odmówiła. Z kolei węgierskie 16,2 mld EUR wciąż nie zostało zatwierdzone (The Defense Post).

Mechanizm jest prosty: stabilne rządy z mocną administracją zakupową zdążą zamienić unijną pożyczkę w korzyść dla własnego przemysłu. Państwa z rozbitą sceną polityczną tracą czas, a wraz z nim siłę negocjacyjną. Rumunia, oceniana przez S&P i Fitch na BBB- z perspektywą negatywną (Economica.net), dokłada 16,68 mld EUR do długu publicznego, który już zbliża się do unijnego progu 60% PKB z Maastricht, po przekroczeniu którego rośnie presja na ograniczanie wydatków.

O tym, czy Rumunia zdąży przed 31 maja, zdecyduje teraz sąd konstytucyjny. Kontrakty są przygotowane, finansowanie dostępne. Każdy dzień bez rozstrzygnięcia przesuwa przewagę z Bukaresztu do Brukseli, a z rumuńskich zakładów do zagranicznych linii montażowych.