Spór o kontrolę pogrzebał francusko-niemiecki myśliwiec

FCAS/SCAF rozpadł się na kwestii kontroli. Francja i Niemcy potrafiły uzgodnić wspólną ambicję obronną, ale nie podział władzy nad systemem, który miał wyznaczać przyszłość europejskiego lotnictwa bojowego. Stawką był nie tylko jeden samolot. Projekt pokazał, że Europa może zwiększać wydatki na obronę, a zarazem nie zbudować wspólnej siły przemysłowej, jeśli państwa i firmy nie chcą dzielić się decyzją o tym, kto broń projektuje, modernizuje i eksportuje.

Pęknięcie było wpisane w umowę

Polityczny układ wyglądał prosto: Francja miała prowadzić prace nad przyszłym samolotem bojowym, a Niemcy nad MGCS, czyli planowanym czołgiem nowej generacji mającym zastąpić rodziny Leopard i Leclerc (tportal). Hiszpania dołączyła do FCAS jako pełnoprawny partner; Indra dostała ważne role przy sensorach i symulacji, a Airbus odpowiadał za bezzałogowe maszyny wsparcia oraz systemy danych pola walki (The Aviationist).

Układ załamał się tam, gdzie deklaracje polityczne zamieniają się w inżynierię. Dassault i Airbus nie porozumiały się w sprawie przywództwa, podziału prac i praw do technologii (Le Monde, Euronews). To nie są techniczne detale. Od nich zależy, kto kontroluje projekt systemu, kto może go później modernizować, kto zatwierdza zmiany i kto zarabia na eksporcie.

Spór handlowy był równie twardy jak spór państwowy. Dassault i Airbus konkurują na rynkach eksportowych, więc udostępnienie własnych rozwiązań inżynieryjnych oznaczałoby oddanie części przyszłej przewagi rywalowi. Francja broniła modelu opartego na samodzielnym projektowaniu myśliwców, swobodzie eksportu, lotnictwie pokładowym i wymaganiach związanych z odstraszaniem jądrowym. Niemcy, które zwiększają wydatki i mają większą wagę przemysłową, nie chciały już roli młodszego partnera w programie mającym kształtować europejski rynek zaawansowanych samolotów bojowych przez dekady (Le Grand Continent).

Bilans jest gorzki: Francja ma doktrynę i kompetencje projektowe, Niemcy mają pieniądze i alternatywy. Żaden z tych zasobów nie przekłada się łatwo na wspólny samolot. Dassault także nie musi być oczywistym zwycięzcą, bo Francji może być trudno samodzielnie sfinansować myśliwiec przyszłości (Le Monde).

Rachunek wykracza poza Paryż i Berlin

Pierwszy koszt ponosi Hiszpania. Madryt wszedł do FCAS po to, by budować realne zdolności przemysłowe, a nie obserwować francusko-niemiecki konflikt z boku. Hiszpańskie media piszą, że zagrożone są kontrakty warte 540 mln EUR dla Indry i 160 mln EUR dla konsorcjum Indra-Airbus; nie chodzi więc jeszcze o straty przesądzone, lecz o umowy wystawione na ryzyko (Cinco Días, The Objective). Minister obrony Margarita Robles nazwała wynik porażką i oceniła, że interesy przemysłowe wzięły górę nad projektem (EFE via Infobae).

Włochy zyskują przestrzeń, ale nie pewność. GCAP, czyli program myśliwca rozwijany przez Włochy, Wielką Brytanię i Japonię, wygląda dziś na silniejszą alternatywę z europejskim udziałem. Leonardo sygnalizowało, że Niemcy byłyby wartościowym partnerem, lecz wejście Berlina mogłoby ponownie otworzyć spory o podział prac i harmonogram w programie zbudowanym już wokół Rzymu, Londynu i Tokio (Reuters via MarketScreener, Defense News).

Niemcy patrzą też na północ. Airbus prowadził wstępne rozmowy z Saabem, ale Szwecja traktuje ewentualną współpracę jako decyzję polityczną, a nie gotową drogę wyjścia z gruzów FCAS (StreetInsider). To istotne, bo problemem Europy nie jest brak możliwych partnerów. Ryzyko polega na tym, że pieniądze, inżynierowie i łańcuchy dostaw rozproszą się, zanim powstanie nowy wspólny projekt.

Państwa położone bliżej Rosji będą oceniały tę porażkę przede wszystkim przez pryzmat czasu. Polskie analizy podkreślały, że FCAS po latach sporów o patenty i przywództwo przesuwał się już w stronę lat 40. XXI wieku (Defence24). Jeśli europejskie programy przychodzą zbyt późno, rządy kupują dostępne systemy ze Stanów Zjednoczonych, Korei Południowej albo innych państw. Wraz z nimi na dekady wybierają szkolenie, serwis i amunicję.

Czołg przejmuje test

MGCS dziedziczy to samo pytanie na lądzie. Armin Papperger, szef Rheinmetallu, ostrzegł, że francuskie cięcia budżetowe mogłyby zagrozić programowi czołgowemu, choć dostępne materiały francuskie nie potwierdzają niezależnie tego konkretnego twierdzenia (Stern).

Mocniejsze dowody wskazują jednak na ten sam problem kontroli. MGCS przesunął się w stronę lat 40. XXI wieku, a podstawowe decyzje projektowe, w tym kaliber armaty, pozostają nierozstrzygnięte (Shephard, FAZ). Program czołgowy nie stanie się kolejnym filarem europejskiej autonomii strategicznej, jeśli partnerzy nadal spierają się o to, kto ustala projekt, kto posiada technologię i kto ponosi koszty.

Europa deklaruje, że chce większej samodzielności obronnej. FCAS pokazał cenę tej ambicji: wspólna broń zaczyna się dopiero wtedy, gdy ktoś zgadza się podzielić kontrolą.