Sąd blokuje rumuńską reformę płac

Rumuński spór o wynagrodzenia w sektorze publicznym przestał być wyłącznie konfliktem związków zawodowych z rządem. Po decyzji Sądu Apelacyjnego w Bukareszcie z 21 lipca stał się testem tego, czy państwo zdąży spełnić warunki wypłaty pieniędzy z unijnego Funduszu Odbudowy. W grze jest 770–800 mln EUR przypisane do jednego kamienia milowego (Economedia, G4Media, Romania Insider, RRI). Bukareszt musi wykazać, że reforma została prawnie domknięta do 31 sierpnia 2026 r. (2EU Brussels).

Jak krajowy sąd może zablokować unijne pieniądze

Rumuński plan odbudowy działa w ramach unijnego Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności, czyli RRF. To mechanizm inny niż klasyczne fundusze strukturalne: Komisja Europejska nie zwraca państwom poniesionych wydatków, lecz płaci dopiero wtedy, gdy uzna, że rząd wykonał uzgodnione reformy lub inwestycje (EUR-Lex, European Commission). Każdy taki warunek to kamień milowy, czyli konkretny akt prawny albo decyzja administracyjna, której wykonanie trzeba udokumentować. Bez kamienia milowego nie ma transzy.

Reforma ustawy płacowej jest właśnie jednym z takich warunków. Ministerstwo pracy opublikowało projekt 17 lipca. Cztery dni później federacja pracowników ochrony zdrowia Sanitas uzyskała sądowe zawieszenie procedury, argumentując, że rząd pominął obowiązkowy dialog społeczny (Știrile ProTV). Zawieszenie obowiązuje do czasu rozstrzygnięcia sprawy głównej.

Pełniący obowiązki ministra pracy Dragoș Pîslaru twierdzi, że decyzja sądu ma wadę proceduralną, ponieważ ministerstwo nie zostało formalnie wezwane do udziału w postępowaniu. Zapowiedział apelację (Digi24). Według niego opublikowany tekst był dokumentem technicznym do debaty politycznej, a nie formalnym projektem ustawy. Nawet jeśli ten argument ostatecznie wygra, kalendarz pozostaje bezlitosny.

Najważniejszą datą jest koniec sierpnia. Do 31 sierpnia wszystkie zaległe kamienie milowe RRF muszą zostać wykonane, we wrześniu państwa mają złożyć ostatnie wnioski o płatność, a Komisja musi zamknąć wypłaty do 31 grudnia 2026 r. (2EU Brussels, IEU Monitoring). Po sierpniu Bukareszt nie będzie miał już jak skutecznie przedłożyć dowodów wykonania reformy.

Ustawa płacowa nie jest jedynym zablokowanym elementem. Pełniący obowiązki premiera Ilie Bolojan powiązał ją z szerszym pakietem sześciu ustaw, od których zależy łącznie 4,5 mld EUR oczekujących dotacji unijnych (Bursa). Rumunia otrzymała dotąd około 60,6% swojego planu wartego 21,41 mld EUR, w tym czwartą transzę 2,25 mld EUR wypłaconą w czerwcu (AGERPRES). Reszta zależy już nie od deklaracji rządu, lecz od tego, czy reformy przejdą przez sądy i parlament.

Dlaczego spór płacowy sięga głębiej niż pensje

Projekt ma przebudować system wynagrodzeń w całym rumuńskim sektorze publicznym: w ochronie zdrowia, edukacji, sądownictwie i wojsku. Przewiduje pensję referencyjną na poziomie 4 100 lei, limit większości dodatków do 20% płacy zasadniczej oraz powiązanie przyszłego wzrostu wynagrodzeń ze zmniejszaniem relacji funduszu płac państwa do wielkości gospodarki. Roczny koszt szacowany jest na około 12,1 mld RON, czyli około 2,4 mld EUR. To znacznie mniej niż żądania związków przekraczające 20 mld RON, ale wciąż dużo dla państwa objętego unijną procedurą nadmiernego deficytu, uruchamianą wobec rządów przekraczających fiskalne limity UE (Romania Insider).

Nie chodzi więc tylko o podwyżki. Projekt próbuje ograniczyć powtarzalne koszty płacowe państwa przez przycięcie dodatków, które dla części pracowników stały się faktycznym składnikiem pensji. Najostrzej zareagowała ochrona zdrowia. 20 lipca pracownicy setek szpitali przeprowadzili dwugodzinny strajk ostrzegawczy, a Sanitas przygotowuje bezterminowy strajk generalny od 28 lipca (Știrile ProTV).

Koalicja rządząca pęka w tej sprawie zgodnie z własnymi interesami. Lider PSD Sorin Grindeanu zapowiedział, że jego partia nie poprze ustawy, „która niezadowala wszystkich” (Europa FM). Ministerstwo zdrowia wskazało w projekcie „poważne nierówności” (Antena3). Jeszcze przed decyzją sądu reforma nie miała więc pewnej większości parlamentarnej.

Rumunia pokazuje w najostrzejszej formie problem, który dotyczy także innych państw. W Bułgarii około 400 mln EUR pozostaje zagrożone z powodu opóźnień w restrukturyzacji sektora węglowego (Mediapool). Portugalia szuka sposobu przeniesienia niedokończonych projektów z planu odbudowy do innych strumieni finansowania UE (Observador). Parlament Europejski ostrzegał wcześniej, że niewypłacone środki z RRF mogą osłabić zakładany wpływ funduszu na wzrost gospodarczy i zatrudnienie (European Parliament).

RRF miał wymusić na rządach wykonanie reform, a nie tylko ich zapowiedzenie. Rumunia nie traci dziś pieniędzy dlatego, że Komisja je odebrała. Ryzyko polega na czymś bardziej prozaicznym: Bukareszt może nie zdążyć wytworzyć prawnie skutecznego dowodu, że spełnił warunek wypłaty.