Chorwacja przełamuje 26-letni monopol EBC

Przez cały okres istnienia Europejskiego Banku Centralnego miejsca w jego Zarządzie były traktowane jak polityczna własność czterech największych gospodarek strefy euro. Niemcy, Francja, Włochy i Hiszpania dzieliły je między sobą na podstawie niepisanego układu, którego nie wymagał żaden traktat, ale którego nikt z zewnątrz dotąd nie naruszył. 1 czerwca ten porządek się kończy. Boris Vujčić, prezes chorwackiego banku centralnego, obejmie funkcję wiceprezesa EBC po Hiszpanie Luisie de Guindosie. Chorwacja weszła do strefy euro w styczniu 2023 r. Od powstania EBC w 1998 r. żadne państwo spoza wielkiej czwórki nie miało miejsca w sześcioosobowym Zarządzie, czyli organie prowadzącym bieżące prace banku i dysponującym stałym głosem w sprawie stóp procentowych (Global Banking & Finance, Euronews).

Kalkulowany odwrót Hiszpanii

Hiszpania nie podjęła walki o to miejsce. Rząd Pedra Sáncheza nie zgłosił kandydata, powołując się na nieformalną zasadę, że stanowisko nie powinno przechodzić z rąk do rąk w obrębie tej samej narodowości. Właściwy cel Madrytu leży jednak dalej. W 2027 r. wygasną mandaty trzech członków Zarządu, w tym prezesury. Ośmioletnia, nieodnawialna kadencja Christine Lagarde kończy się w październiku tego roku. Hiszpania chce właśnie tego stanowiska.

Kandydatem Madrytu jest Pablo Hernández de Cos, były prezes Banku Hiszpanii, dziś stojący na czele Banku Rozrachunków Międzynarodowych. De Guindos przedstawił utratę miejsca jako przerwę, nie jako koniec wpływów: „Hiszpania jest czwartą największą gospodarką strefy euro i jestem przekonany, że zapewni sobie miejsce” (Global Banking & Finance). Ta kalkulacja ma jednak koszt krajowy. Sánchez rządzi w mniejszości parlamentarnej, osłabiony porażkami regionalnymi, a obecny prezes Banku Hiszpanii ma według doniesień działać przeciwko kandydaturze Hernándeza de Cosa.

Jastrzębie wykorzystały okazję

Vujčić wygrał, bo jego poglądy na politykę pieniężną odpowiadały temu, czego chciała północ strefy euro. Eurogrupa, czyli forum ministrów finansów państw eurolandu, nominowała go w styczniu po trzech rundach głosowania. Pokonał Fina Olliego Rehna i Portugalczyka Mária Centeno. Jego jastrzębie nastawienie, a więc skłonność do utrzymywania wyższych stóp procentowych w imię kontroli inflacji, pasowało do stanowiska Niemiec, Austrii i państw bałtyckich. Właśnie takiego głosu chciały one w Zarządzie.

Centeno, zaliczany do gołębi opowiadających się za łagodniejszą polityką pieniężną, publicznie skrytykował portugalski rząd za zbyt późne poparcie jego kandydatury. Jak na urzędującego prezesa banku centralnego była to rzadko spotykana reprymenda. Pokazała też, że podział na jastrzębie i gołębie waży dziś przy obsadzie stanowisk w EBC równie mocno jak narodowe zabiegi dyplomatyczne.

Wyścig o prezesurę i ci, którzy nie głosują

Większą stawką pozostaje październik 2027 r. Prezesa EBC wybiera Rada Europejska, w której zasiadają szefowie państw i rządów. Potrzebna jest większość kwalifikowana: 55% państw członkowskich reprezentujących 65% ludności UE. Żadne państwo nie ma samodzielnego weta, ale Niemcy i Francja mogą budować koalicje blokujące. W grze są kandydaci Hiszpanii, Niderlandów i Niemiec.

Z tego procesu całkowicie wyłączony jest jeden aktor: Parlament Europejski. Instytucja wybierana bezpośrednio przez obywateli strefy euro nie ma formalnego głosu w sprawie tego, kto kieruje bankiem ustalającym ich stopy procentowe i wpływającym na koszt kredytu. Parlament organizuje wysłuchania i wydaje niewiążące opinie. Realna władza nominacyjna pozostaje przy rządach krajowych. W przypadku instytucji, której decyzje sięgają każdego kredytu hipotecznego i każdego rachunku oszczędnościowego w 21 państwach, wyborcy nie mają znaczącego wpływu na obsadę jej kierownictwa.

Miejsce Chorwacji w Zarządzie dowodzi, że mniejsze państwa strefy euro mogą przebić się do centrum decyzyjnego, jeśli sprzyja im układ polityczny. Czy będzie to trwałe otwarcie, czy jednorazowe odstępstwo, rozstrzygnie dopiero 2027 r. Jeśli Hiszpania odzyska najwyższe stanowisko, a wielka czwórka znów zewrze szeregi, nominacja Vujčicia zostanie przypisem: pierwszą rysą na monopolu, który szybko się naprawił. Jeśli mniejsze gospodarki utrzymają zdolność do rywalizacji, wewnętrzna mapa władzy w EBC zmieni się po raz pierwszy od uruchomienia euro.