Chorwacja obiecuje 5% PKB na obronę

Pięć procent PKB to dla Chorwacji nie korekta budżetu, lecz zmiana skali państwowego wysiłku. Premier Andrej Plenković obiecał w Brukseli sekretarzowi generalnemu NATO Markowi Ruttemu, że do 2035 r. Zagrzeb dojdzie do nowego sojuszniczego progu wydatków obronnych (24sata, NATO). Dziś Chorwacja wydaje na obronę nieco ponad 2% PKB. Dojście do 5% oznaczałoby więc ponad dwukrotne zwiększenie wysiłku w ciągu dekady, na razie bez publicznie pokazanej ścieżki finansowania.

Co naprawdę oznacza 5%

Nowy cel NATO składa się z dwóch części. 3,5% PKB ma trafiać na klasyczną obronę: siły zbrojne, sprzęt, operacje i gotowość wojskową. Kolejne maksymalnie 1,5% można zaliczyć do odporności związanej z bezpieczeństwem, czyli infrastruktury krytycznej, cyberbezpieczeństwa, przygotowania cywilnego oraz zdolności przemysłu obronnego (NATO, Evening Standard).

Stary próg 2% PKB był politycznym zobowiązaniem, najpierw przyjętym w 2006 r., a potem potwierdzonym po rosyjskiej aneksji Krymu w 2014 r. Nigdy nie był obowiązkiem egzekwowanym przez sąd czy traktatową sankcję. Nowy cel działa podobnie: liczy się presja sojuszników i wiarygodność przy stole NATO, nie formalna kara za niewykonanie (Institute for Government).

Najwięcej polityki kryje się w drugiej części, czyli w tym, co wolno uznać za wydatek „obronny”. Włochy mówią o około 2,8% PKB, gdy doliczają karabinierów, straż przybrzeżną, przestrzeń kosmiczną i cyberbezpieczeństwo. Analizy specjalistyczne szacują jednak faktyczne wydatki wojskowe bliżej 1,57% PKB (Sky TG24, Analisi Difesa). Słowenia twierdzi, że w ubiegłym roku osiągnęła 2,01%. Według słoweńskich mediów Rutte miał jednak uznać, że według metodologii NATO Lublana progu 2% nie spełniła (Svet24, Regional Obala). To, co rząd wpisuje do krajowej tabeli, nie zawsze jest tym samym, co NATO uznaje za realny wkład wojskowy.

Luka na południowo-wschodniej flance

Chorwacka deklaracja odpowiada na rzeczywiste braki na południowo-wschodniej flance NATO, od Adriatyku przez Bałkany po Morze Czarne. Chodzi zwłaszcza o zintegrowaną obronę powietrzną i przeciwrakietową, systemy antydronowe, zapasy amunicji oraz korytarze logistyczne, którymi można przerzucać sojusznicze wzmocnienia. Rutte i Plenković rozmawiali właśnie o obronie powietrznej i przeciwrakietowej oraz o bezpieczeństwie Bałkanów Zachodnich (NATO, 24sata).

Jeżeli chorwackie pieniądze pójdą na systemy interoperacyjne, czyli zdolne do działania z resztą NATO, korzyść wyjdzie poza granice Chorwacji. Wzmocniony zostanie cały korytarz adriatycko-bałkański. Jeżeli jednak 5% stanie się głównie ćwiczeniem księgowym, ta część sojuszniczej mapy pozostanie słabym ogniwem.

Polska dobrze pokazuje obie strony tej układanki. W 2025 r. Warszawa wydała na obronę około 4,48% PKB, proporcjonalnie najwięcej w Europie (Euronews). Jednocześnie Rada Fiskalna ostrzegła, że potrzeby obronne po 2028 r. trzeba pogodzić ze stabilnością budżetu (Rzeczpospolita), a NIK zakwestionowała sposób klasyfikowania przez rząd zaliczek wojskowych w budżecie (Bankier).

Wysoki procent PKB nie zamienia się automatycznie w gotowość bojową. Duże dostawy sprzętu rozciągają się na lata, a około 40% europejskich wydatków na uzbrojenie ma trafiać do dostawców spoza UE (Euronews). Dla państw takich jak Chorwacja pytanie brzmi więc nie tylko „ile”, lecz także „na co, od kogo i kiedy”.

Brakuje planu

Rutte zażądał od sojuszników „jasnych, konkretnych i wiarygodnych planów”, dając do zrozumienia, że same deklaracje przed szczytem NATO nie wystarczą (NATO). Chorwacja takiego planu publicznie nie pokazała. Nie ma rocznej ścieżki dochodzenia do 5% PKB. Nie ma rozbicia między klasyczną obronę a odporność państwa. Nie ma listy zakupów z terminami dostaw ani mapy sektorów, które skorzystają na kontraktach.

Deklaracja daje Zagrzebiowi polityczny kapitał przed przyszłomiesięcznym szczytem NATO. Ten kapitał szybko się zużyje, jeśli za obietnicą nie pojawi się budżet, harmonogram i konkretne zdolności: baterie obrony powietrznej, zapasy amunicji, odporna infrastruktura i drogi przerzutu wojsk. W przeciwnym razie 5% pozostanie liczbą, którą każdy będzie liczył po swojemu.