Cypr blokuje podatek od składowisk

Cypryjski parlament 14 lipca odrzucił projekt podatku od odpadów komunalnych trafiających na składowiska. Głosowanie zakończyło się wynikiem 26 do 19 przeciwko ustawie (Cyprus Mail). Stawką nie jest jednak tylko krajowy spór o opłaty lokalne. Podatek był jednym z kamieni milowych zapisanych w cypryjskim Krajowym Planie Odbudowy i Zwiększania Odporności, czyli wiążącej umowie z UE o reformach finansowanych po pandemii. Jego odrzucenie może wstrzymać wypłatę 23 mln EUR z unijnych środków (Politis, SkalaTimes).

Rząd w Nikozji obiecał Brukseli reformę, której nie potrafił wcześniej przeprowadzić przez własny parlament. Ta luka polityczna stała się teraz problemem budżetowym.

Jak unijne pieniądze z odbudowy tworzą zobowiązanie

Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności, czyli unijny fundusz popandemiczny o wartości 724 mld EUR, działa jak kontrakt za wykonanie konkretnych zadań. Państwa członkowskie wpisują do planów reformy i inwestycje, a Komisja Europejska sprawdza, czy kolejne etapy rzeczywiście zostały zrealizowane. Dopiero wtedy uruchamiane są wypłaty. Wszystkie zaległe kamienie milowe muszą zostać wykonane do sierpnia 2026 r. (Regulation (EU) 2021/241).

Cypr wpisał do swojego planu podatek od składowania odpadów komunalnych jako element zielonej reformy podatkowej. Proponowana stawka wynosiła 10 EUR za tonę, a całe wpływy miały zostać przeznaczone na lokalne programy recyklingu — tak tłumaczył projekt dyrektor Departamentu Środowiska Kostas Konstantinou (SkalaTimes). Rząd podkreślał, że pierwotnie rozważano stawkę 35 EUR, ale została ona obniżona, by ograniczyć obciążenia.

Symboliczny był sam kalendarz. Tego samego dnia, gdy parlament odrzucił ustawę, Komisja Europejska zatwierdziła szóstą płatność dla Cypru z funduszu odbudowy, wartą 120 mln EUR (European Sting). Bruksela potwierdzała więc postępy Cypru dokładnie w momencie, gdy krajowy parlament zablokował następny wymagany krok.

Dlaczego parlament powiedział „nie”

Sprzeciw wobec podatku nie sprowadza się do antyunijnego gestu. Cypr kieruje na składowiska około 68% odpadów komunalnych, podczas gdy unijny cel na 2035 r. wynosi 10% (Politis). Przeciwko ustawie głosowały Akel, Elam, Alma i Direct Democracy, argumentując, że gospodarstwa domowe nie powinny płacić więcej, zanim państwo zbuduje realną infrastrukturę recyklingową. Podobnie wypowiadały się samorządy. „Społeczeństwo nie powinno płacić za porażki państwa w gospodarce odpadami” — ostrzegano wcześniej w jednym ze stanowisk miejskich (Cyprus Mail).

Bez sortowni i wystarczających mocy recyklingowych podatek od składowania zwiększa koszty gmin, ale sam z siebie nie zmniejsza ilości odpadów trafiających na wysypiska.

Argument rządu także ma swoją logikę. Jeżeli wpływy z podatku miały finansować brakującą infrastrukturę, odrzucenie ustawy blokuje jednocześnie bodziec zniechęcający do składowania oraz źródło pieniędzy, które miało pomóc gminom wyjść z tego modelu.

Sześć tygodni na zamknięcie własnej luki

Cypr ma czas do 31 sierpnia 2026 r., by przyjąć ustawę. Presja terminu dotyczy całego funduszu odbudowy. Także Rumunia, obok innych państw, wciąż ma do wykonania reformy zapisane w planie przed sierpniową granicą (European Commission).

Konstrukcja RRF wzmacnia odpowiedzialność, bo wiąże wypłatę pieniędzy z wykonaniem obietnic. Problem zaczyna się wtedy, gdy rząd wpisuje do unijnego planu politycznie kosztowną reformę, nie zapewniwszy wcześniej większości w parlamencie ani infrastruktury, bez której ta reforma ma ograniczoną skuteczność. Fundusz zamienia wtedy krajowy błąd sekwencji w kryzys płynności. Cypr ma sześć tygodni, by zasypać lukę, którą sam stworzył: najpierw zobowiązał się wobec Brukseli, a dopiero potem próbował przekonać Nikozję.