Cypr poczeka na kabel do 2031 r.

Projekt podmorskiego połączenia energetycznego Cypru z Grecją ma nowy termin, choć nadal nie wiadomo, ile pieniędzy na jego budowę wniesie zapowiedziany inwestor. Cypryjski regulator energetyki poinformował parlament 20 października, że ADMIE, grecki operator sieci przesyłowej, nie odpowiedział na pytania wysłane 26 sierpnia w sprawie planowanej sprzedaży udziałów w GSI, spółce budującej kabel. Przewidywaną datę ukończenia przesunięto z 1 stycznia 2030 r. na 1 stycznia 2031 r. (Cyprus News Agency). GSI należy do ADMIE. Grecki rząd ogłosił 5 sierpnia, że większość udziałów w spółce obejmie francuski inwestor Meridiam (grecki rząd).

Cypryjski regulator już rozstrzyga, które wydatki na kabel będzie można przenieść na rachunki za prąd. Wciąż jednak nie dostał umowy pozwalającej ustalić, ile kapitału na budowę zapewni Meridiam.

Czy doszło już do sprzedaży?

Regulatorzy muszą najpierw ustalić, czy transakcja w ogóle nastąpiła. Poly Lemonares, przewodniczący cypryjskiego regulatora CERA, powiedział posłom, że obie licencje dotyczące kabla, na jego własność i eksploatację, nadal ma ADMIE. Nikt nie wystąpił o przeniesienie żadnej z nich (CNA). W sierpniowym komunikacie grecki rząd nie podał ani ceny udziałów, ani daty zamknięcia transakcji (grecki rząd).

Jak ustalił we wrześniu Philenews, CERA wysłała do ADMIE wspólne pismo z greckim regulatorem RAAEY. Zażądali pełnej umowy oraz informacji, czy udziały już zmieniły właściciela, ile Meridiam zapłacił lub ma zapłacić i jaką część kapitału na budowę wniesie każda ze stron. Bez odpowiedzi ADMIE nie mogą ocenić transakcji.

Znaczenie tych pytań wynika z zasad przyjętych przez samych regulatorów. GSI buduje i finansuje kabel na podstawie koncesji, czyli umowy powierzonej spółce przez ADMIE. Zgodnie z decyzją z 2024 r. obaj regulatorzy muszą zatwierdzić tę umowę, zanim zewnętrzny inwestor kupi GSI. ADMIE ma przy tym zachować pełną kontrolę nad projektem i odpowiedzialność za niego (decyzja CERA 284/2024). Większościowy udziałowiec zwykle chce kierować swoją spółką. Dopiero treść umowy pokaże, jak tę rolę Meridiam pogodzono z obowiązkami ADMIE.

Osobną sprawą jest finansowanie. Meridiam ma objąć 66% udziałów w GSI (CNA), lecz taki udział nie oznacza pokrycia 66% kosztów budowy. W opublikowanych informacjach nie podano, ile własnego kapitału Meridiam zobowiązał się zainwestować w zamian za udziały. Projekt korzysta również ze wsparcia UE, a Europejski Bank Inwestycyjny jeszcze w sierpniu nie podjął decyzji o kredycie (Euronews).

Skąd opóźnienie?

Najbardziej uchwytna przyczyna leży na trasie kabla: ADMIE nie zakończył badań dna morskiego. Nie wydał też Full Notice to Proceed, formalnego polecenia uruchamiającego pozostałą część kontraktu z francuskim producentem kabla Nexans (śródroczne sprawozdanie ADMIE). Nexans wystąpił 15 października w Grecji o pozwolenia na wznowienie badań (Reuters). Chodzi o wody, na których Turcja dwukrotnie zakwestionowała komunikaty dotyczące tych prac (To Brief).

Kto zapłaci za kabel?

Koszty dopuszczone przez regulatorów poniosą odbiorcy prądu: 63% przypada na Cypr, a 37% na Grecję. Oba państwa odzyskają swoje części przez opłaty sieciowe na rachunkach. To opłaty za przesył energii przewodami i kablami, odrębne od ceny samego prądu (decyzja CERA 284/2024).

CERA sprawdza jednak przedstawiane koszty. ADMIE wystąpił o uznanie około 302 mln EUR wydatków, z których regulator zaakceptował jako należycie udokumentowane tylko 82 mln EUR (decyzja CERA 280/2025).

Opóźnienie również kosztuje. Do czasu odzyskania zatwierdzonych wydatków, których jeszcze nie pobrano od odbiorców, ADMIE przysługuje zwrot za finansowanie według stawki 8,3% (decyzja CERA 280/2025). To rekompensata za czekanie na pieniądze, pokrywana z tych samych opłat sieciowych. Im dłuższe oczekiwanie, tym wyższa kwota, którą ostatecznie trzeba będzie odzyskać od odbiorców. CERA przyznała w październiku, że nadal nie potrafi oszacować końcowego kosztu kabla (Philenews).

Osobne ryzyko ponoszą podatnicy. Cypr planuje przekazywać na projekt 25 mln EUR rocznie z budżetu państwa. Pierwsza wpłata ma nastąpić po wydaniu przez Grecję komunikatu NAVTEX, który umożliwi rozpoczęcie badań morskich (Politis). Te pieniądze pochodzą z ogólnych wpływów podatkowych, a nie z rachunków za prąd. Minister energii Michalis Damianos zapewnia, że jeśli energia nigdy nie popłynie kablem, gospodarstwa domowe nie zapłacą za niego na rachunkach. Przyznaje jednak, że w razie fiaska projektu budżet może stracić wpłacone środki (Politis).

Regulatorzy już ustalają, jakie koszty budowy obciążą odbiorców, i sprawdzają wyliczenia ADMIE. Nadal nie wiedzą, ile kapitału na budowę zapewni Meridiam. Brak odpowiedzi na ich pismo nie dowodzi, że transakcja upadła. Dopóki ADMIE jej nie udzieli, poza stronami umowy nie sposób ocenić, czy wejście Meridiam zapewni pieniądze na kabel, czy oznacza jedynie zmianę wśród udziałowców.