Cypryjski kabel czeka na statek

Wejście Meridiamu ułatwiło finansowanie połączenia elektroenergetycznego Cypru z kontynentalną Europą w tabelach inwestorów. Nie zmieniło jednak najważniejszego faktu operacyjnego: statek badawczy nie wrócił na morze. Nie wydano NAVTEX-u, czyli formalnego komunikatu morskiego wymaganego przed rozpoczęciem prac pomiarowych. Nie wskazano jednostki. Nie opublikowano współrzędnych. Cypr pozostaje jedynym państwem UE bez połączenia elektrycznego z kontynentalną siecią, a projekt, który miał tę izolację zakończyć, trzy tygodnie po największej zmianie właścicielskiej nadal istnieje głównie w komunikatach.

Co zmienia nowy kapitał

Francuski fundusz infrastrukturalny objął większościowy udział w spółce projektu GSI, przy czym grecki ADMIE, krajowy operator systemu przesyłowego, zachowuje kierownictwo techniczne i ma w przyszłości eksploatować kabel (EUalive, Balkan Green Energy News). Dokładnego podziału udziałów nie ujawniono. Producent kabli Nexans podpisał kontrakt wykonawczy i przeprowadził rekordowy test technologii podmorskiego kabla wysokiego napięcia na głębokości 3 000 metrów, wymaganej na tej trasie (Nexans). To rozstrzyga kwestię techniczną: taki kabel da się zbudować. Trudniejsze pozostają rachunek finansowy i polityka.

Premier Grecji Kyriakos Mitsotakis nazwał wejście Francuzów „bardzo silnym wotum zaufania” (Economix). Tyle że Meridiam jest prywatnym inwestorem, nie państwem francuskim. W publicznym obiegu nie pojawiła się ani gwarancja suwerenna, ani instrument kredytu eksportowego, ani deklaracja rządu Francji wspierająca GSI. Meridiam rozkłada ryzyko finansowe na szerszą grupę inwestorów. Nie usuwa go.

Trzy bramki, przez które kabel musi jeszcze przejść

Nadal negocjowana jest formuła określająca, ile inwestorzy będą mogli odzyskać z taryf za energię elektryczną. Grecki regulator energetyczny otworzył konsultacje publiczne w sprawie metodologii przychodów; potrwają one do 11 września (OT). ADMIE chce, by model finansowania zakładał niższy udział długu w trakcie budowy, co po uruchomieniu kabla zwiększyłoby stopę zwrotu możliwą do przerzucenia na odbiorców (iEnergeia). Innymi słowy, wciąż nie wiadomo, kto i w jakiej części zapłaci za inwestycję.

Po stronie cypryjskiej Nikozja czeka na zakończenie oceny ekonomicznej Europejskiego Banku Inwestycyjnego, zanim zadeklaruje kolejne środki (Politis). Dla rządu to także osłona polityczna: decyzję można odłożyć, wskazując na trwające prace banku. Publicznej daty zakończenia tej analizy nie ma. Cypryjskie partie opozycyjne domagają się pełnego ujawnienia umowy Meridiamu z ADMIE przed jakimkolwiek dalszym udziałem finansowym państwa (Kathimerini Cyprus). Różnica w dotychczasowym zaangażowaniu jest już widoczna: ADMIE wykazał około 251,4 mln EUR, Cypr uznał około 82 mln EUR (Proto Thema).

Pozostaje jeszcze morze. Do wykonania jest około 40% badań dna, głównie na odcinku między Kasos a zachodnim Cyprem, gdzie Turcja twierdzi, że przed rozpoczęciem prac wymagana jest jej uprzednia notyfikacja. Własny raport Komisji Europejskiej o Turcji potwierdził, że Ankara utrudniała działania badawcze związane z projektem (Commission Türkiye report, Euronews). GSI ma status unijnego projektu wspólnego zainteresowania, czyli priorytetowej inwestycji transgranicznej, która może korzystać z finansowania i szybszych procedur przewidzianych w przepisach TEN-E (TEN-E Regulation). Bruksela zadeklarowała dotąd około 657 mln EUR. Taki status pomaga w dokumentach, ale nie chroni fizycznie statku badawczego. Jeśli dojdzie do konfrontacji morskiej, żadna regulacja nie utrzyma jednostki przy pracy.

Test jest konkretny

Greccy urzędnicy przedstawiają udział francuskiego kapitału jako czynnik odstraszający: Turcja miałaby już nie mierzyć się wyłącznie z Grecją i Cyprem, lecz z projektem, w którym istotną ekspozycję ma duży francuski inwestor (Ekathimerini). To logika polityczna, nie gwarancja bezpieczeństwa. ENTSO-E, organizacja koordynująca europejskich operatorów sieci przesyłowych, wskazuje GSI jako jedyne planowane połączenie Cypru z systemem kontynentalnym (ENTSO-E).

Projekt ma dziś mocniejszych inwestorów, wiarygodnego wykonawcę kabla i strategiczną etykietę UE. Dowód postępu będzie jednak bardzo konkretny: NAVTEX z datami i współrzędnymi, wskazany statek oraz badania prowadzone bez uznania tureckiego prawa do wcześniejszej zgody. Dopóki tego nie ma, kabel jest silniejszy na papierze niż na morzu.