Cypr zatrzymał czwartego podejrzanego

Cypryjska policja sprowadziła w tym tygodniu 41-letniego mężczyznę z nieujawnionego państwa w Azji i postawiła go przed sądem w Larnace. Sędzia zdecydował o ośmiodniowym areszcie (Pentapostagma/KYPE). To czwarta osoba zatrzymana w śledztwie, które cypryjskie media łączą z domniemanym planem Hamasu wymierzonym w cele powiązane z Izraelem (KNEWS).

Samo zatrzymanie pokazuje, że Cypr prowadzi poważną sprawę o wymiarze transgranicznym. Nie dowodzi jednak jeszcze sukcesu europejskiej współpracy antyterrorystycznej. Państwo, z którego sprowadzono podejrzanego, tryb prawny transferu oraz ewentualny udział unijnych narzędzi współpracy pozostają niejawne.

Co wynika z akt sądowych

Szef wydziału kryminalnego w Larnace George Charalambous potwierdził zatrzymanie i poinformował, że 41-latek usłyszał te same zarzuty co trzy osoby przebywające już w areszcie (Pentapostagma/KYPE). Cypryjskie media opisują go jako domniemanego koordynatora, który miał kierować grupą z zagranicy. To jednak teza śledczych, przekazywana w policyjnych briefingach, a nie ustalenie sądu.

Ta sprawa od początku wymaga ostrożności. Jeden z powiązanych podejrzanych został wcześniej zwolniony za kaucją w wysokości 1 mln EUR, gdy sąd wskazał na słabości materiału przedstawionego przez oskarżenie (KNEWS). W doniesieniach pojawia się niemiecki trop i spotkania w Stambule, lecz na razie są to kierunki śledztwa, nie potwierdzone fakty procesowe. Nie wyjaśniono też publicznie, dlaczego te powiązania miałyby mieć znaczenie prawne dla zarzutów stawianych w Larnace.

Różnica między narzędziami a dowodem

Unia zbudowała rozbudowany zestaw instrumentów dla policji i prokuratur prowadzących sprawy ponad granicami. Europejskie Centrum ds. Zwalczania Terroryzmu w Europolu (ECTC) analizuje zagrożenia i koordynuje działania operacyjne. Eurojust, czyli unijna agencja współpracy sądowej, pomaga w wymianie dowodów i tworzeniu wspólnych zespołów śledczych (Eurojust). System Informacyjny Schengen, ogólnoeuropejska baza alertów, pozwala oznaczać osoby poszukiwane w państwach członkowskich (SIS Regulation). Żadna z tych instytucji sama nie dokonuje zatrzymań. Wspierają policje krajowe, które zachowują kontrolę operacyjną.

W tej sprawie publicznie dostępne informacje nie potwierdzają, by którekolwiek z tych narzędzi zostało wykorzystane. Transfer nastąpił z Azji, a więc spoza obszaru, w którym działają unijne mechanizmy wzajemnego uznawania decyzji sądowych. Nie wiadomo, czy podejrzany trafił na Cypr w wyniku ekstradycji, deportacji, wniosku o pomoc prawną, czy nieformalnego porozumienia dwustronnego. Ta luka ma znaczenie, bo od trybu prawnego zależy zakres praw podejrzanego i rodzaj kontroli sądowej nad całym transferem.

Podobieństwo można dostrzec jedynie na poziomie schematu. W grudniu 2023 r. niemiecka Prokuratura Federalna zatrzymała domniemanych członków Hamasu w operacji obejmującej Niemcy, Holandię i Danię. Europol opisał ją jako działanie przeciwko „powiązanej z Hamasem sieci terrorystycznej w Europie” (German Federal Prosecutor, Europol). Żadne publiczne źródło nie łączy jednak tamtego śledztwa z aktami z Larnaki. Podobne sprawy nie tworzą jeszcze jednej udowodnionej sieci.

Kto korzysta na niejawności

Cypr ma interes w przedstawianiu tej sprawy jako przykładu skutecznej współpracy międzynarodowej. Dla małego państwa pokazanie kompetencji antyterrorystycznych wzmacnia pozycję dostawcy bezpieczeństwa, a nie potencjalnie łatwego celu. Unijne agencje również zyskują, jeśli były zaangażowane, bo sprawa uzasadnia sens ich mandatów. Urzędnicy mogą mówić, że współpraca zadziałała, nie pokazując, jak dokładnie.

Znacznie mniej podmiotów ma interes w ujawnieniu, które bazy danych sprawdzono, jakim kanałem sądowym przeniesiono człowieka z Azji do cypryjskiego aresztu i co podejrzany może kwestionować przed sądem. TSUE podkreślał już, że przetwarzanie danych podróżnych w sprawach terrorystycznych musi spełniać wymogi konieczności i proporcjonalności (CJEU, Case C-817/19). W Parlamencie Europejskim działa wspólna grupa kontroli parlamentarnej nad Europolem (JPSG). Żaden z tych mechanizmów nie spełnia swojej funkcji, gdy szczegóły operacyjne pozostają tajne, a polityczny przekaz zatrzymuje się na poziomie konferencji prasowych.

Cypryjska prokuratura, sąd w Larnace i agencje, które mogły brać udział w sprawie albo pozostać poza nią, powinny przedstawić opinii publicznej pełniejsze wyjaśnienie. Człowiek został przewieziony przez kontynenty do aresztu. Na jakiej podstawie prawnej i pod czyją kontrolą sądową? To pytanie nadal pozostaje bez oficjalnej odpowiedzi.