Cypr przed rachunkiem za kabel 1,000MW

Projekt Great Sea Interconnector od lat funkcjonuje w unijnej energetyce jako obietnica wyprowadzenia Cypru z elektroenergetycznej izolacji. Teraz zaczyna się etap mniej efektowny, ale decydujący: trzeba wskazać, kto za tę obietnicę zapłaci. Grecki operator sieci przesyłowej ADMIE zwrócił się do regulatorów w Cyprze i Izraelu o rozpoczęcie procedury ustalenia, jak między odbiorców energii w poszczególnych państwach rozłożyć koszty cypryjsko-izraelskiego odcinka kabla (ADMIE, Cyprus Mail).

Planowana podmorska linia ma połączyć Grecję, Cypr i Izrael w jeden system przesyłu energii. Sam wniosek nie oznacza jeszcze rozpoczęcia budowy ani domknięcia finansowania. Regulatorzy mają dopiero zdecydować, jaka część nakładów może zostać odzyskana w taryfach, czyli w opłatach za kilowatogodzinę, które odbiorcy i tak widzą na rachunkach (Euronews Greece). W praktyce to moment, w którym polityczna deklaracja zamienia się w pytanie o cenę.

Dlaczego decyzja taryfowa jest ważniejsza niż sam kabel

Mechanizm jest prosty, choć konsekwencje będą rozłożone na lata. Regulatorzy w każdym państwie zatwierdzają podział kosztów. Od tego zależy, ile krajowy operator sieci będzie mógł odzyskać od odbiorców energii w taryfach. Dopiero taki przewidywalny strumień przyszłych wpływów daje bankom i inwestorom podstawę do finansowania budowy wartej miliardy euro.

Jeżeli podział kosztów pozostanie niejasny albo jedno z państw go odrzuci, projekt może utknąć mimo politycznego poparcia. Jeżeli zostanie zatwierdzony, ryzyko dla finansujących spada, bo pojawia się źródło spłaty.

Cypryjsko-izraelski odcinek miałby mieć 1 000 MW mocy przesyłowej i około 324 km długości. Znaczenie ma nie tylko dystans, lecz także głębokość: kable układane na dużych głębokościach są droższe w badaniu trasy, instalacji i naprawach (Kathimerini Greece). Szerszy odcinek Grecja-Cypr liczy około 1 208 km, a jego koszt szacowano na około 1,9 mld EUR. Część tej kwoty ma pokryć unijne dofinansowanie w wysokości około 657 mln EUR z instrumentu Connecting Europe Facility, programu UE wspierającego infrastrukturę transgraniczną (Enerdata, CINEA).

ADMIE twierdzi, że analiza kosztów i korzyści wykazała opłacalność połączenia „we wszystkich badanych scenariuszach”. Pełnego opracowania jednak nie opublikowano. Publicznie nie podano też kosztu inwestycyjnego odcinka Cypr-Izrael, proponowanego procentowego podziału obciążeń ani szacunku wpływu na rachunki odbiorców (Philenews).

Cypr zyskuje najwięcej i bierze na siebie największe ryzyko

Wniosek ADMIE pojawił się tydzień po wejściu francuskiego inwestora infrastrukturalnego Meridiam do spółki projektowej. Meridiam objął 66% udziałów, a ADMIE zachował 34%. Dla przedsięwzięcia oznacza to kapitał prywatny i inwestora długoterminowego, których wcześniej brakowało (EnergyNews).

W greckiej prasie potraktowano to jako dowód przyspieszenia projektu. W Nikozji reakcja była ostrożniejsza. Minister energii Michalis Damianos zapowiedział, że Cypr poczeka na due diligence Europejskiego Banku Inwestycyjnego, zanim zdecyduje, czy wejść do projektu jako udziałowiec albo zaakceptować wnioski dotyczące kosztów (Politis, Times of Israel). Opozycyjny AKEL zażądał ujawnienia warunków umowy z Meridiam oraz skutków dla odbiorców przed podjęciem nowych zobowiązań (Kathimerini Cyprus).

Ta ostrożność nie jest wyłącznie polityczną asekuracją. Cypr pozostaje jedynym państwem UE bez elektroenergetycznego połączenia z innym krajem, więc całą energię musi wytwarzać sam, zwykle z drogiego importowanego paliwa. Koniec tej izolacji jest główną korzyścią z kabla. Równocześnie właśnie dlatego Cypr ma najwięcej do zyskania i słabszą pozycję w negocjacjach o kosztach.

Według jednej z publikacji możliwy podział dla odcinka Grecja-Cypr miałby wynosić 63% po stronie cypryjskich odbiorców i 37% po stronie greckich, choć żadna z właściwych instytucji regulacyjnych tego wskaźnika nie potwierdziła (Serbia Energy). Gdyby taki model się utrzymał, cypryjskie gospodarstwa domowe poniosłyby realne ryzyko taryfowe, zwłaszcza przy wzroście kosztów budowy albo opóźnieniu dostaw tańszej energii.

Co pozostaje otwarte

Projekt ma dziś dwa elementy, których brakowało mu rok temu: prywatnego sponsora gotowego wnieść kapitał oraz formalny wniosek zmuszający regulatorów do pisemnej odpowiedzi na pytanie o koszty. To zwiększa jego wiarygodność wobec finansujących. Nie oznacza jednak, że finansowanie zostało zapewnione.

Meridiam nie ujawnił publicznie harmonogramu płatności, zasad pokrywania ewentualnych przekroczeń kosztów ani warunków finalnego zamknięcia transakcji (Marine Cyprus). Badania dna morskiego nie zostały zakończone. Nad trasami układania kabla nadal wiszą zastrzeżenia Turcji w sprawie wschodniej części Morza Śródziemnego (Capital).

Najważniejszy test będzie więc regulacyjny, nie techniczny: czy cypryjskie władze zaakceptują podział kosztów, który większą część rachunku przeniesie na ich własnych odbiorców. Ta decyzja prędzej czy później pojawi się na rachunkach za prąd.