Cypryjski kabel za €3 mld bez zabezpieczenia

Wokół połączenia Cypru z europejską siecią elektroenergetyczną narasta zasadnicza niepewność: wiadomo, dlaczego inwestycja jest potrzebna, ale nadal nie wiadomo, ile ostatecznie będzie kosztować ani kto pokryje przekroczenie budżetu. 8 września cypryjski parlament usłyszał, że koszt podmorskiego kabla Great Sea Interconnector może znacznie przewyższyć dotychczasowe 1,9 mld EUR. Według Neofytosa Chatzigeorgiou, członka zarządu cypryjskiego regulatora energetycznego CERA, bardziej prawdopodobna kwota to około 3 mld EUR (Philenews).

Źródło różnicy wyjaśnił minister finansów Makis Keravnos. Wcześniejsza wycena obejmowała przede wszystkim sam kabel, pomijając część kosztów ubezpieczenia, stacji przekształtnikowych, magazynowania energii i utrzymania infrastruktury (InBusiness).

Ani 1,9 mld EUR, ani 3 mld EUR nie jest jednak budżetem zatwierdzonym przez regulatora. Nie zakończono jeszcze analiz, które pozwoliłyby taki budżet ustalić.

Nadal nie wiadomo, kto i za co zapłaci

Pewne jest tylko jedno źródło finansowania: około 657 mln EUR dotacji z instrumentu „Łącząc Europę”, czyli unijnego programu wspierającego inwestycje infrastrukturalne (Komisja Europejska). Wzrost kosztów projektu nie oznacza automatycznego zwiększenia tej dotacji.

Pozostałe środki muszą zapewnić udziałowcy, banki albo odbiorcy energii. Francuski fundusz infrastrukturalny Meridiam posiada 66% spółki projektowej, a 34% należy do greckiego operatora sieci przesyłowej ADMIE. O finansowanie dłużne zwrócono się do Europejskiego Banku Inwestycyjnego, lecz jego rzecznik poinformował, że decyzja jeszcze nie zapadła (Euronews). Koszty zaakceptowane przez regulatorów byłyby odzyskiwane przez taryfy sieciowe, czyli opłaty doliczane do rachunków za energię w celu finansowania rozbudowy sieci.

Obowiązujący mechanizm przewiduje podział nakładów inwestycyjnych w proporcji 63% dla Cypru i 37% dla Grecji. Koszty eksploatacyjne oba państwa miałyby ponosić po połowie (Cyprus Mail). Keravnos przyznał jednak przed parlamentem, że rząd nie ma pewności, czy uruchomienie kabla obniży ceny energii (InBusiness).

Największa luka dotyczy umów. Nie ujawniono porozumienia udziałowców, gwarancji ukończenia inwestycji ani klauzul określających odpowiedzialność za przekroczenie budżetu. Jeżeli koszty wzrosną ponad obecne szacunki, z publicznie dostępnych dokumentów nie wynika, czy różnicę pokryją udziałowcy, wykonawcy, rządy obu państw czy odbiorcy energii. Właśnie dlatego cypryjski rząd nie chce na razie podejmować zobowiązań finansowych.

Kontrakt na kabel pochłonął już większość starego budżetu

Rozbieżność między dotychczasową wyceną a nowym szacunkiem ma konkretną przyczynę. Według EnergyGame opiewający na około 1,43 mld EUR główny kontrakt z producentem Nexans dotyczy samego kabla. Przy budżecie wynoszącym 1,9 mld EUR na stacje przekształtnikowe, prace lądowe, magazyny energii, ubezpieczenie i zarządzanie projektem pozostawała więc niewielka kwota.

Przesunął się również harmonogram. Na stronie Komisji Europejskiej wciąż widnieje informacja o rozpoczęciu budowy w 2023 r. i ukończeniu jej do końca 2026 r. (Komisja Europejska). Tymczasem Chatzigeorgiou poinformował parlamentarzystów, że interkonektor miałby rozpocząć pracę dopiero w 2031 r. (Philenews). Opóźnienie podnosi koszty, lecz jego dokładny wpływ zależy od warunków finansowania i zapisów kontraktowych, których nie podano do wiadomości publicznej.

Znaczenie strategiczne nie rozwiązuje problemu finansowania

Cypr pozostaje jedynym państwem UE bez połączenia z siecią elektroenergetyczną sąsiedniego kraju. Interkonektor pozwoliłby sprowadzać tańszą energię w okresach wysokich kosztów miejscowej produkcji, a jednocześnie otworzyłby rynek zbytu dla nadwyżek energii słonecznej wytwarzanej na wyspie. Z tego względu projekt uzyskał unijną dotację.

Były przewodniczący CERA Andreas Poullikkas zwracał uwagę, że podział kosztów w proporcji 63 do 37 nie musi przełożyć się wprost na taki sam wzrost rachunków. Kwotę obciążającą odbiorców mogą zmniejszyć dotacje oraz przychody z handlu energią między rynkami, na których obowiązują różne ceny (OT). Mechanizm działa jednak tylko w takim stopniu, w jakim kabel będzie rzeczywiście wykorzystywany, a regulatorzy zgodzą się uwzględnić poszczególne koszty w taryfach. Żadnej z tych wielkości jeszcze nie ustalono.

Keravnos postawił warunek: Cypr nie obejmie planowanych udziałów o wartości 100 mln EUR, dopóki nie pozna zaktualizowanego kosztorysu i jego skutków dla budżetu państwa (Politis). Kolejnym punktem decyzyjnym będzie niezależna ocena EBI, spodziewana przed końcem roku (Cyprus Mail).

Cypr nie dysponuje więc ani zweryfikowanym kosztem całkowitym, ani wiążącą odpowiedzią, kto zapłaci za przekroczenie budżetu. Szacunek na poziomie 3 mld EUR pozostaje wstępny, ale wystarczył, by rząd uzależnił własną inwestycję od wyjaśnień EBI, CERA i właścicieli projektu.