Cypr czeka na zgodę Grecji ws. kabla

Great Sea Interconnector ma połączyć Cypr z europejską siecią energetyczną, ale wciąż nie wiadomo, którędy pobiegnie kabel ani ile będzie kosztować. Francuski statek badawczy od 27 października stoi w Heraklionie na Krecie i czeka na grecką zgodę na zmapowanie dna morskiego (ANA-MPA). 1 listopada nadal był w porcie (To Vima). Większość kosztów kabla ma ponieść Cypr, choć trasa i ostateczny rachunek pozostają nieznane.

Na zgodę dla statku trzeba jeszcze poczekać

Abeille Marengo stacjonuje na Krecie, ale nie ma pozwolenia na rozpoczęcie prac. Pismo greckiej Straży Przybrzeżnej z 14 października dotyczyło jedynie zgody na wykorzystanie statku pod obcą banderą do badań morskich (Hellenic Coast Guard). Potrzebne są jeszcze dwie decyzje: zgodę na badania musi wydać międzyresortowy komitet, a potem Grecja powinna opublikować NAVTEX, czyli ostrzeżenie radiowe informujące statki o pracach prowadzonych w określonym miejscu i terminie.

Oczekiwanie już się wydłuża. Jak podaje Euro2day, wniosek o badania złożono 8 października, a po ponad trzech tygodniach nadal nie było komunikatu. Niektóre nagłówki mówią już o wznowieniu prac, ale opisane w tekstach działania wciąż dotyczą przygotowań.

Kluczowy odcinek leży u wybrzeży greckiej wyspy Kasos. W lipcu 2024 r. wcześniejszy statek badawczy, Ievoli Relume, przerwał tam prace pod naciskiem tureckiej marynarki wojennej (Deutsche Welle). Mapa dna morskiego pozostała niekompletna właśnie w najbardziej spornym politycznie miejscu trasy.

Turcja nie uznaje praw morskich, na które powołują się Grecja i Cypr, wywodząc je z położenia swoich wysp na tych wodach (Deutsche Welle). 21 października szef tureckiej dyplomacji Hakan Fidan powiedział, że Ankara nie będzie sprzeciwiać się badaniom, jeśli wcześniej dostanie pisemne zawiadomienie z ich współrzędnymi (Cyprus Mail). Chodziłoby o dyplomatyczne pismo do Ankary. NAVTEX to osobny komunikat, nadawany publicznie do wszystkich statków. Nie ma publicznych informacji, by wysłano którekolwiek z tych zawiadomień.

Nawet opublikowanie NAVTEX potwierdziłoby tylko, że Grecja wydała zgodę, a statek zamierza rozpocząć prace. Sama obecność jednostki na obszarze objętym komunikatem niewiele więcej by dowodziła. Rozstrzygający byłby zapis z badań albo bezpośrednie potwierdzenie od ich organizatorów, że zebrano dane poza miejscem, w którym zatrzymał się Ievoli Relume.

Kto płaci i kiedy

Cypr uzależnił wypłatę pieniędzy od publikacji komunikatu. 19 października minister energii Michalis Damianos powiedział, że rząd rozpocznie procedurę wypłaty 25 mln EUR dopiero po ogłoszeniu przez Grecję NAVTEX (CNA). Samo wyjście statku z Heraklionu nie wystarczy.

Podstawą wypłaty jest decyzja cypryjskiego regulatora energetycznego z 2024 r. Pozwala ona pokrywać z budżetu państwa udokumentowane nakłady inwestycyjne w wysokości do 25 mln EUR rocznie w latach 2025–2029, czyli łącznie 125 mln EUR (CERA). Chodzi o to, by koszty budowy nie trafiły bezpośrednio do rachunków za prąd. Jeśli warunek zostanie spełniony, wydatki poniosą podatnicy, a nie odbiorcy energii.

Większa część rachunku zależy od wyników badań. Cypr pokrywa 63 proc. nakładów kapitałowych na odcinek Kreta–Cypr, a Grecja 37 proc. (SigmaLive). Nakłady kapitałowe to pieniądze potrzebne na budowę połączenia, zanim zacznie ono przesyłać energię.

20 października przewodniczący regulatora Polyvios Lemonaris powiedział w parlamencie, że kosztorys opiewający na 1,9 mld EUR prawdopodobnie zostanie przekroczony. Dodał, że do wykonania pozostaje około 40 proc. badań morskich, a trasa może okazać się droższa (Cyprus Mail). To właśnie niezbadane odcinki przesądzą o przebiegu trasy i jej cenie, ale dane potrzebne do tych ustaleń będą dostępne dopiero po zakończeniu prac przez statek. Wciąż nie ma też odpowiedzi na pytania o nowego inwestora większościowego projektu (To Brief).

Co Cypr dostanie w zamian

Cypr nie jest połączony z kontynentalną siecią energetyczną, a w 2025 r. musiał znacząco zwiększyć ograniczenia produkcji energii ze źródeł odnawialnych (Komisja Europejska). Chodzi o energię słoneczną lub wiatrową, którą można by wyprodukować, ale której sieć lokalna nie jest w stanie przyjąć. Kabel ma przesyłać energię w obie strony: Cypr mógłby eksportować nadwyżki i importować prąd, gdyby jego własne elektrownie nie pokrywały zapotrzebowania (Deutsche Welle).

Obietnica niższych rachunków gospodarstw domowych to osobna kwestia. Regulator poinformował, że nikt nie przedstawił analizy wpływu pierwszego odcinka kabla na rynek (SigmaLive). Taka analiza pokazałaby, jak połączenie mogłoby zmienić ceny energii.

Z dostępnych informacji wynika więc prosty wniosek: Cypr ponosi większość planowanych nakładów na ten odcinek, choć jego trasa i ostateczna cena pozostają nieustalone, a regulator nie dysponuje analizą pokazującą, co zyskają odbiorcy prądu. Nie przesądza to, że kabel będzie nieopłacalny. Oznacza natomiast, że Cypr angażuje pieniądze, zanim będzie miał dane pozwalające ocenić inwestycję. Następny krok, który może zmienić tę sytuację, zależy od greckiego międzyresortowego komitetu.