Czeski mangan spóźnia się na 2030

Czeskie władze zatwierdziły lokalizację zakładu przerobu manganu w pobliżu Chvaletic, w kraju pardubickim na wschód od Pragi. Państwo uznało więc, że tego typu inwestycja może powstać na wskazanym terenie (iROZHLAS, Zdarbuh). Nie jest to jednak zgoda na rozpoczęcie budowy. Projekt prowadzony przez czeską spółkę zależną notowanej w Kanadzie Euro Manganese wciąż nie ma pozwolenia na budowę, koncesji na działalność górniczą, finansowania, wiążących umów odbioru ani decyzji zarządu o zaangażowaniu kapitału. Produkcja komercyjna planowana jest na 2032 r. (Mining Weekly, Smallcaps).

W tym właśnie tkwi problem. Unijne rozporządzenie o surowcach krytycznych, czyli CRMA, ma ograniczyć zależność Europy od zewnętrznych dostawców składników do baterii. Jego cele bezpieczeństwa dostaw wyznaczono na 2030 r. (Eur-Lex). Do tego czasu Chvaletice nie dostarczą ani tony.

Czysta logika, wolny kalendarz

Sam projekt ma rzadko spotykaną polityczną i przemysłową logikę. Chvaletice nie są nową kopalnią. Inwestycja zakłada ponowne przetworzenie około 27 mln ton odpadów po wydobyciu prowadzonym w latach 1951-1975, jeszcze w realiach zimnej wojny, i uzyskanie z nich związków manganu wysokiej czystości używanych w katodach baterii do aut elektrycznych (iROZHLAS, Newsfile). Oba planowane produkty, prekursor siarczanowy i metal o bardzo wysokiej czystości, wymagają znacznie głębszej rafinacji niż surowiec dla hutnictwa stali. Dlatego znalazły się na strategicznej liście CRMA (Euro Manganese).

Inwestycja ma status unijnego projektu strategicznego i czeskie oznaczenie krajowe. Innymi słowy: to dokładnie ten typ przedsięwzięcia, który Bruksela chciała wspierać przez nowe rozporządzenie (Mining Weekly, European Commission).

Według wstępnej oceny ekonomicznej z 2026 r. zakład mógłby produkować 150 000 ton rocznie, co odpowiadałoby około 20% prognozowanego europejskiego popytu na mangan bateryjny. Budowa pierwszego etapu kosztowałaby około 627,5 mln USD (Smallcaps, National Law Review). Wstępna ocena nie jest jednak studium wykonalności. Sama dokumentacja zastrzega, że projekt nie ma potwierdzonych rezerw mineralnych, a zakładane wyniki ekonomiczne mogą się nigdy nie zmaterializować (Barchart). Spółka zakłada złożenie wniosku o ostateczne pozwolenie na budowę na przełomie 2027 i 2028 r. (iROZHLAS). Jedyna nazwana relacja z odbiorcą, niewiążący term sheet z amerykańską 6K Energy, nie gwarantuje ani wolumenów, ani cen (The Globe and Mail).

Fabryki przed surowcem

Europa potrafi dziś szybciej budować fabryki baterii niż zabezpieczać to, co ma do nich trafić. Najlepiej widać to w Niemczech. PowerCo, bateryjna spółka Volkswagena, rozpoczęła produkcję w gigafabryce w Salzgitter, wykorzystując katody niklowo-manganowo-kobaltowe, ale przetworzone surowce i część technologii produkcyjnej nadal pochodzą z Chin (Volkswagen Group, FAZ). Niemiecki przemysł w przypadku niektórych strategicznych komponentów, w tym litu, niklu i metali ziem rzadkich, jest zależny od importu w ponad 99% (BDI).

Wyjaśnienie leży w ekonomii łańcucha wartości. Od 50% do 60% wartości baterii przypada na wydobycie i przetwarzanie materiałów, podczas gdy montaż ogniw, na którym Europa skoncentrowała dużą część polityki przemysłowej, odpowiada za 15-30% wartości (Chemietechnik, Deloitte). Europejczycy najpierw zbudowali słabiej marżową część łańcucha, a tę bardziej wartościową zostawili zewnętrznym dostawcom.

Po własnym terminie

CRMA zakłada, że do 2030 r. Unia osiągnie co najmniej 10% krajowego wydobycia, 40% krajowego przetwarzania i 25% recyklingu surowców strategicznych. Zależność od jednego państwa spoza UE na dowolnym etapie przetwarzania nie powinna przekraczać 65% (Eur-Lex, European Commission). Nawet przy realizacji pełnych prognoz Chvaletice pokryłyby jedną piątą europejskiego zapotrzebowania na mangan bateryjny, ale dopiero dwa lata po terminie zapisanym w unijnych celach.

Europejska strategia bateryjna ma więc problem kolejności. Jeżeli Chvaletice przejdą pozostałe procedury, pozyskają około 670 mln USD finansowania, podpiszą wiążące umowy odbioru i uzyskają ostateczną decyzję inwestycyjną, mogą po 2032 r. stać się realnym elementem uniezależniania Europy od zewnętrznych dostaw. W obecnym harmonogramie projekt wzmacnia raczej opowieść o bezpieczeństwie surowcowym po 2030 r. niż pomaga zrealizować cel na 2030 r.