Dunaj wyłączył rumuński atom

Rumunia weszła w najtrudniejszy moment letniego kryzysu energetycznego: 13 sierpnia rozpoczęto wygaszanie drugiego bloku elektrowni jądrowej Cernavodă. To ostatni działający reaktor w kraju. Powód jest ten sam, który dwa tygodnie wcześniej zatrzymał blok nr 1: poziom Dunaju spadł poniżej minimum potrzebnego do chłodzenia instalacji (Agerpres, Argus). Razem oba bloki dawały ok. 1,4 GW stabilnej mocy, dostępnej niezależnie od pogody i pory dnia. Bukareszt przekonuje, że lukę da się zasypać importem, węglem i wiatrem. Problem w tym, że główną rezerwą ma być energia kupowana od sąsiadów, którzy mierzą się z tą samą suszą.

Dlaczego rzeka zatrzymuje reaktor

Cernavodă potrzebuje stałego poboru wody z Dunaju do chłodzenia. Rumuński zarząd gospodarki wodnej ANAR podał, że wodowskaz w Cernavodă pokazał -230 cm; urzędnicy określili ten poziom jako nienotowany wcześniej (Digi24, Mediafax). Przy granicznym Baziaș przepływ wynosił ok. 1 400 m³/s, czyli mniej więcej jedną trzecią typowej sierpniowej średniej (Brussels Signal, Agerpres). Awaryjne prace z wykorzystaniem barek i narzutu skalnego kupiły kilka dni, nie kilka tygodni.

Wieczorna luka

Na papierze rumuńskie źródła zastępcze wyglądają wystarczająco. W praktyce najbardziej kruche są w godzinach, w których system najbardziej ich potrzebuje.

Największą dźwignią jest import. Rumunia ma 3,2–4,0 GW transgranicznych zdolności przesyłowych, czyli technicznie tyle energii mogłoby popłynąć z zagranicy. Sama przepustowość przewodów nie oznacza jednak dostępnej energii. Po drugiej stronie ktoś musi ją w danej godzinie produkować i chcieć sprzedać (Curs de Guvernare). Pozostałe rezerwy są mniejsze: ponowne uruchomienie 330 MW mocy węglowych w Rovinari, ok. 300 MW hydroenergetyki ograniczonej suszą oraz wiatr, który średnio daje ok. 525 MW, ale potrafi spaść do 100 MW (Digi24). Żadne z tych źródeł nie zastępuje pracy reaktora jądrowego przez całą dobę.

Największe napięcie przypada między 19:00 a 23:00. Fotowoltaika znika wtedy z miksu, wiatr pozostaje niepewny, a gospodarstwa domowe nadal używają klimatyzacji i oświetlenia. Jeszcze przed zatrzymaniem bloku nr 2 Rumunia, według Adevărul, importowała w wieczornych szczytach ok. 2 150 MW, przy całkowitym zużyciu rzędu 8 000 MW (Adevărul). Analityk rynku energii Dumitru Chisăliță ostrzegł, że w zły wieczór pytanie może dotyczyć już nie ceny, lecz tego, „kto zostanie odłączony” (Mediafax). Władze zapewniają, że gospodarstwom domowym nie grozi ograniczenie dostaw: plan awaryjny przewiduje w pierwszej kolejności redukcje u dużych odbiorców przemysłowych (EMI Bulgaria).

Cena pozostaje częścią problemu. Gdy z systemu wypada tania energetyka jądrowa, Rumunia zastępuje ją węglem i importem kupowanym po cenach, które w danej godzinie zaakceptuje rynek. Najpierw uderza to w ceny hurtowe, później przechodzi do rachunków odbiorców. Nuclearelectrica poinformowała klientów, że może powołać się na siłę wyższą, czyli klauzulę zwalniającą spółkę z obowiązku dostaw w nadzwyczajnych okolicznościach (ZF).

Sąsiedzi, na których liczy Rumunia

Najważniejsze są dwa kierunki: Węgry i Bułgaria.

Węgry nie są dziś naturalnym dostawcą, lecz konkurencyjnym kupującym. Paks, jedyna węgierska elektrownia jądrowa, straciła ok. 1 770 MW z normalnych 2 000 MW produkcji z powodu tego samego niskiego poziomu Dunaju (MVM Paks, kormany.hu). Budapeszt upoważnił operatora sieci MAVIR do odłączania odbiorców przemysłowych powyżej 0,5 MW, z karami sięgającymi 200% ceny spot (HVG).

Regionalnym zaworem bezpieczeństwa pozostaje Bułgaria. Jej eksport 7 sierpnia sięgnął 2 180 MW, z czego 1 355 MW trafiło do Rumunii (economic.bg). Tyle że bułgarska produkcja również ma rytm dobowy: w południe eksport podbija fotowoltaika, wieczorem system opiera się głównie na elektrowni jądrowej Kozłoduj i blokach węglowych Marica. Bułgarski minister energii ocenił, że Kozłoduj ma jeszcze około półtora tygodnia marginesu przy obecnym poziomie Dunaju (DBR). Jeśli ten margines zacznie się kurczyć, skurczy się także największa rezerwa regionu.

Rumunia powiadomiła Komisję Europejską i poprosiła o regionalną ocenę wystarczalności mocy, czyli sprawdzenie, czy w warunkach napięcia wystarczy jednocześnie produkcji i połączeń transgranicznych, aby pokryć popyt (HotNews). Komisja stwierdziła, że europejski system elektroenergetyczny „pozostaje stabilny mimo ekstremalnych warunków pogodowych” (European Commission). To opis Europy jako całości, nie rumuńskiego problemu o 21:00. Ryzyko koncentruje się właśnie w wieczornej godzinie importu, gdy dwa dotknięte suszą państwa próbują ściągnąć od tych samych sąsiadów po ponad 2 000 MW. Czy skończy się to ograniczeniami dla przemysłu, zależy od tego, które bułgarskie elektrownie będą wtedy pracować i jak długo Kozłoduj utrzyma własny margines na Dunaju. Bukareszt nie kontroluje ani jednego, ani drugiego.