Centra danych zużywają 21% irlandzkiego prądu

„Chmura” ma bardzo fizyczną postać: wielkie hale z serwerami, które potrzebują stałego zasilania, chłodzenia i przyłączeń do sieci. Im szybciej rośnie popyt na AI i usługi cyfrowe, tym mocniej ten sektor konkuruje o zasoby z gospodarstwami domowymi, przemysłem i transportem, który także ma się elektryfikować.

UE chce potroić moce centrów danych w ciągu pięciu do siedmiu lat: z ok. 10 GW dziś do nawet 35 GW w 2030 r.. To skala odpowiadająca zapotrzebowaniu średniej wielkości uprzemysłowionego państwa. Równocześnie Bruksela oczekuje, że do końca dekady sektor stanie się neutralny klimatycznie.

W tej sprzeczności spotykają się dwa unijne akty. Cloud and AI Development Act, przyjęty w czerwcu, ma przyspieszyć budowę infrastruktury chmurowej i AI. Dyrektywa o efektywności energetycznej działa w przeciwnym kierunku: nakazuje centrom danych raportować zużycie energii i wody oraz odzyskiwać ciepło odpadowe, czyli kierować gorące powietrze z serwerowni do lokalnych sieci ciepłowniczych zamiast wypuszczać je na zewnątrz. Teraz każde państwo członkowskie musi sprawdzić, czy da się pogodzić politykę cyfrowej ekspansji z fizycznymi ograniczeniami sieci.

Irlandzkie ostrzeżenie

Najnowsza ocena ONZ nazwała Irlandię „żywym przykładem ostrzegawczym” dla państw, w których centra danych rosną szybciej niż planowanie energetyczne. Dziś zużywają one 21% całej opomiarowanej energii elektrycznej w kraju. W 2015 r. było to 5%. Ich pobór przekracza już zużycie wszystkich miejskich gospodarstw domowych w Irlandii razem wziętych.

Koszt tej presji widać w rachunkach. Według szacunków rosnący popyt ze strony centrów danych podniósł w latach 2015-2023 rachunki irlandzkich gospodarstw domowych o 715 mln EUR, czyli o ok. 263 EUR na gospodarstwo. Rodziny płacą za jednostkę energii prawie dwa razy więcej niż centra danych, co w praktyce przesuwa część kosztów sieci z dużych odbiorców na klientów indywidualnych. EirGrid, operator irlandzkiej sieci, przewiduje, że do 2034 r. centra danych będą zużywać 31% krajowej energii elektrycznej.

Kontynentalne wąskie gardło

Irlandia jest przypadkiem skrajnym, ale podobne napięcia pojawiają się w kolejnych państwach.

W Holandii w kolejce TenneT do przyłączenia czeka ponad 14 000 wniosków od dużych odbiorców energii. Amsterdam wprowadził moratorium na nowe centra danych. Parlament zażądał ustawy kryzysowej, lecz rząd podzielił ją na 26 części legislacyjnych i zapowiedział pierwszą „zaraz po wakacjach”.

W Niemczech centra danych zużywają 40% energii elektrycznej Frankfurtu. Miejski dostawca energii nie jest w stanie zaoferować dużych nowych przyłączeń przed połową lat 30. Organizacje AlgorithmWatch i LobbyControl ustaliły, że język lobbingowy Google’a i Microsoftu niemal dosłownie trafił do projektu przepisów osłabiających ustawę o efektywności energetycznej, w tym do propozycji uznania danych o zużyciu za tajemnicę handlową.

Francja liczy, że flota elektrowni jądrowych pozwoli jej stać się europejskim centrum infrastruktury AI. Prezydent Emmanuel Macron zebrał na szczycie Choose France deklaracje inwestycji w centra danych warte ok. 90 mld EUR. Problemem pozostaje sieć. RTE, francuski operator, wskazuje na strukturalne ograniczenia: pod umowami lub w analizie znajduje się 9 GW mocy, podczas gdy dziś zainstalowane jest zaledwie 1,3 GW.

We Włoszech operator sieci Terna ma ponad 50 GW wniosków o przyłączenie, z czego mniej więcej połowa dotyczy centrów danych. Lombardia odpowiedziała w maju przepisami, które mogą być pierwszą regionalną ustawą o centrach danych w Europie: podwoiła opłaty budowlane na gruntach rolnych i zakazała używania publicznej wody pitnej do chłodzenia.

Regulacyjna śruba

Unijne regulacje zaczynają doganiać rynek. Od maja 2024 r. każde centrum danych pobierające ponad 500 kW mocy obliczeniowej, czyli poza najmniejszymi instalacjami praktycznie cały sektor, musi co roku raportować zużycie energii i wody. Do sierpnia 2027 r. każde otrzyma publiczną etykietę zrównoważenia w skali od A do G. Komisja planuje też do 2027 r. zaproponować wiążące standardy efektywności, czyli pierwsze minimalne wymogi wydajnościowe dla branży.

O sile tych przepisów zdecyduje egzekwowanie. Niemcy zaczęły już karać podmioty, które nie raportują danych. Większość państw członkowskich jeszcze tego nie robi.

Finlandia pokazuje, jak delikatna jest równowaga inwestycyjna. Czysta energia i chłodny klimat czynią ją niemal idealnym miejscem dla centrów danych. Gdy jednak Helsinki podniosły podatek od energii elektrycznej dla tego sektora, Google w ciągu kilku miesięcy wstrzymał duże planowane inwestycje. Te same rządy, które zabiegają o kapitał związany z AI, muszą ograniczać jego apetyt na prąd, wodę i grunty. Cloud and AI Development Act daje europejskiemu boomowi na centra danych impuls legislacyjny, ale tempo wyznaczy sieć energetyczna. Tego nie da się zmienić dyrektywą.