Dania stawia ładowarki przed centrami danych

Każda nowa ładowarka do auta elektrycznego, pompa ciepła i centrum danych zaczyna od tego samego warunku: musi dostać kabel do sieci i miejsce w stacji transformatorowej. W Danii tego miejsca zaczęło brakować.

Rząd w Kopenhadze chce zastąpić zasadę „kto pierwszy, ten lepszy” w kolejce po przyłączenie do sieci systemem priorytetów. Wyżej mają trafić gospodarstwa domowe, obronność, ochrona zdrowia i ładowarki dla aut elektrycznych. Niżej: zagraniczne centra danych (Berlingske). Powód jest prosty i liczbowy. W 2025 r. operator sieci Energinet otrzymał wnioski o 33,5 GW nowej mocy przyłączeniowej, według danych przytaczanych przez Danmarks Naturfredningsforening, duńską organizację ekologiczną. Szczytowe zapotrzebowanie kraju wynosi ok. 7 GW (Data Center Dynamics). Sama kolejka jest więc kilkukrotnie większa niż system, do którego chce się podłączyć.

Wniosek o przyłączenie rezerwuje przepustowość sieci. Może blokować innych jeszcze zanim projekt zużyje choćby kilowatogodzinę. Same centra danych zajęły ok. 16 GW duńskiej kolejki (Danmarks Naturfredningsforening). Rząd ubrał ten konflikt w język gospodarstw domowych: obciążenie jednego dużego centrum danych mogłoby zasilić 50 000 domowych pomp ciepła albo 73 parki szybkiego ładowania przy autostradach (Berlingske). To polityczne porównanie, ale opisuje realny niedobór.

Wspólskie europejskie wąskie gardło

Duński problem jest częścią szerszego europejskiego sporu o sieci. Fizyczna infrastruktura elektroenergetyczna, czyli przewody, transformatory i stacje, stała się głównym ograniczeniem jednocześnie dla transformacji energetycznej i gospodarki cyfrowej. Komisja Europejska szacuje, że do 2030 r. Europa potrzebuje ok. 584 mld EUR inwestycji w sieci (European Commission). CEER, organizacja koordynująca krajowych regulatorów energetyki, ostrzega, że kolejki przyłączeniowe blokują dziś równolegle nowe OZE, ładowanie aut elektrycznych, elektryfikację przemysłu i centra danych (CEER).

W Irlandii centra danych zużywają już 22% krajowej energii elektrycznej, wobec 5% w 2015 r. (RTÉ). W Holandii ok. 14 000 firm czeka na nowe lub zwiększone przyłączenia do sieci (PONT). Włochy pokazują z kolei, dlaczego zarezerwowana moc nie jest tym samym co rzeczywisty popyt. Operator Terna ma w rejestrze 84 GW wniosków przyłączeniowych dla centrów danych, ale tylko 12 projektów wyszło poza etap aplikacji (Il Fatto Quotidiano). Część niedoboru jest więc fizyczna, a część wynika z systemu, który pozwala projektom spekulacyjnym zajmować miejsce w kolejce.

Różne umowy o ten sam deficyt

Każde państwo próbuje inaczej podzielić ograniczony zasób. Irlandia dopuszcza przyłączanie centrów danych, ale pod warunkiem, że w ciągu sześciu lat 80% ich energii będzie pochodzić z dodatkowych irlandzkich źródeł odnawialnych, a większe obiekty zapewnią własne źródła rezerwowe (William Fry). Holenderskie podejście polega na tym, by część odbiorców godziła się na zasilanie przez większość czasu, ale nie stale, dzięki czemu sieć może obsłużyć więcej klientów. System współdzielenia przepustowości GOPACS oferuje przyłączenia gwarantowane przez 85% czasu, a nie bez przerwy (GOPACS).

Ładowanie aut elektrycznych dobrze pasuje do takiego modelu, bo można je przesuwać na godziny wysokiej produkcji z OZE. Ember szacuje, że ok. połowa samochodów elektrycznych w UE mogłaby ładować się właśnie wtedy, zmieniając auta z dodatkowego obciążenia w zasób stabilizujący sieć (Ember).

Z centrami danych jest trudniej, bo serwery pracują całą dobę. Duńska organizacja branżowa Datacenter Industrien przekonuje, że automatyczne przesunięcie całej kategorii na koniec kolejki jest błędem. Jej zdaniem centra powinny być oceniane według tego, czy oferują magazynowanie energii, elastyczny pobór albo lokalne źródła zasilania, a nie według samej etykiety branżowej (Børsen).

Kto zapłaci za rozbudowę sieci

Najmniej rozstrzygnięte pozostaje pytanie o rachunek. Projekt irlandzkiego rządowego opracowania ostrzegał, że rozbudowa sieci pod wzrost sektora centrów danych mogłaby podnieść rachunki gospodarstw domowych za energię o 295–644 EUR w latach 2025–2034. W ostatecznie opublikowanym raporcie wyższe szacunki już się nie znalazły (The Journal).

Mechanizm jest prosty: inwestycje sieciowe odzyskuje się przez opłaty dystrybucyjne i przesyłowe, czyli regulowane pozycje na każdym rachunku za energię, z których finansuje się przewody i stacje. Deweloper centrum danych może zapłacić za własną dedykowaną stację transformatorową, ale szersze wzmocnienia sieci zasilającej dany obszar są rozkładane na wszystkich odbiorców. Duży użytkownik uruchamia potrzebę inwestycji, a rachunek trafia do całego systemu.

Dostęp do sieci po cichu stał się polityką przemysłową. Rządy decydują, które części przyszłej gospodarki dostaną gwarantowaną moc jako pierwsze, na jakich warunkach i kto pokryje koszt jej zbudowania. Na rachunku za prąd ta pozycja nie będzie się nazywać „usługi w chmurze”.